New Tax on the Block

Με το νομοσχέδιο που καταθέτει σήμερα στη Βουλή η Κυβέρνηση καταργείται το αφορολόγητο όριο εισοδήματος των 10.500 ευρώ που ισχύει για ελεύθερους επαγγελματίες, εμπόρους και εισοδηματίες και επιβάλλεται αντ' αυτού συντελεστής 10%.

Τεράστιο κομμάτι των νέων σήμερα δουλεύουν είτε συνειδητά ως freelancers, είτε αναγκαστικά γιατί έτσι το θέλει ο εργοδότης ως «ελεύθεροι επαγγελματίες», χωρίς την κάλυψη της εργατικής νομοθεσίας και χωρίς διασφαλισμένα εργασιακά δικαιώματα. Απολύονται ανά πάσα στιγμή, χωρίς προειδοποίηση και χωρίς αποζημίωση, ενώ είναι ταυτόχρονα μοναδικοί υπεύθυνοι για την καταβολή των αυξημένων –λόγω της μη υπαγωγής στο ΙΚΑ- ασφαλιστικών τους εισφορών.

Μαζί με όλα αυτά, προστίθεται τώρα και ο συντελεστής 10%. Αυτό σημαίνει ότι ένας νέος που δουλεύει με μπλοκάκι με αμοιβή 700 ευρώ θα πληρώνει ετήσιο φόρο εισοδήματος 860 ευρώ, παραπάνω δηλ. από αυτό που αμείβεται μηνιαία. Ένας νέος που δουλεύει ως ελεύθερος επαγγελματίας μερικά χρόνια και έχει φτάσει στα 1.000 ή 1.200 ευρώ θα πληρώνει 1.200 και 1.400 ευρώ αντίστοιχα. Δηλ. έναν μήνα του έτους και παραπάνω θα τον δουλεύει για την εφορία όταν τα εισοδήματα του μόλις (;) του επιτρέπουν να ζει με αξιοπρέπεια.

Με λίγα λόγια, οι νέοι και οι χαμηλόμισθοι χτυπιούνται ως ο πιο αδύναμος κρίκος της αλυσίδας. Οι νέοι φόροι δεν συνδέονται με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Τη στιγμή που όλες οι προηγμένες οικονομίες του πλανήτη γλιστρούν στην ύφεση, η ελληνική οικονομία έχει τριπλάσιο από αυτές ρυθμό ανάπτυξης. Τη στιγμή που οι τράπεζες της Βρετανίας και των ΗΠΑ καταρρέουν, οι ελληνικές τράπεζες εμφανίζουν απλώς μειωμένα κέρδη.

Οι νέοι φόροι έχουν έναν και μοναδικό σκοπό. Τη συντήρηση ενός πλαδαρού, συντεχνιακού και πελατειακού κράτους (βλέπε φορολογική αμνήστευση δεκάδων συντεχνιακών ομάδων με πιο κραυγαλέα περίπτωση αυτή της Εκκλησίας της Ελλάδος), η οποία γίνεται σίγουρα πιο δύσκολη σε συνθήκες κρίσης της παγκόσμιας οικονομίας. Τους έχουν ξεφύγει απλώς τα έξοδα και οι κρατικές δαπάνες. Με τα Καθαρά Έσοδα του Τακτικού Προϋπολογισμού 2008 (ΤΠ 2008) το 1ο εξάμηνο να είναι αυξημένα μόλις κατά 4,3% σε ετήσια βάση, υπολογίζεται ότι η αύξηση των καθαρών εσόδων του ΤΠ 2008 ως σύνολο μετά δυσκολίας θα ξεπεράσει το 8%, σημαντικά χαμηλότερα από την πρόβλεψη για αύξησή τους κατά 13%. Αντίστοιχα οι πρωτογενείς δαπάνες ήταν αυξημένες κατά 11,6% κατά το 1ο εξάμηνο του 2008, γεγονός που σημαίνει ότι για το έτος ως σύνολο αναμένεται αύξηση των πρωτογενών δαπανών του ΤΠ κατά 10,5% περίπου, υπερβαίνοντας τον στόχο του ΤΠ 2008 για αύξηση κατά 8,3% (Οικονομικό Δελτίο Alpha Bank 20-8-2008). Σημειωτέον επίσης ότι μέχρι στιγμής εντοπίζεται αύξηση κατά 11,0% των λειτουργικών δαπανών και άλλων κρατικών επιχορηγήσεων.

Μ' αυτά και μ' αυτά, οι δαπάνες του ΤΠ θα φθάσουν τα 49,55 δις ευρώ το 2008 αντί των 28,3 δις ευρώ το 2002. Μέσα σε έξι μόνο χρόνια οι ετήσιες καταναλωτικές δαπάνες του κράτους θα έχουν δηλ. αυξηθεί κατά 21,2 δις ευρώ (ή κατά 75,1%). Από 18% του ΑΕΠ το 2002 στο 20,2% του ΑΕΠ το 2008 (μέση ετήσια αύξηση στην 6ετία: 10,9%)

Αντί λοιπόν να περιορίσουν τη σπατάλη των κρατικοβολεμένων και να βάλουν φρένο στην απομύζηση των δημόσιων πόρων από το παρασιτικό κομματικό κύκλωμα, βλέπουμε να χτυπούν τον πιο αδύναμο κρίκο του συστήματος. Τους νέους ανθρώπους που δουλεύουν στο ελεύθερο επάγγελμα παρότι στην πλειονότητά τους είναι μισθωτοί και οι οποίοι δεν έχουν τον κ. Μπλε, τον κ. Πράσινο ή τον κ. Κόκκινο για να τους εκπροσωπήσει και να φωνάξει στα παράθυρα για τα δίκαια τους.

Είναι ξεκάθαρη η πολιτική επιλογή της κυβέρνησης και μας κάνει να ντρεπόμαστε για λογαριασμό τους. Ντρεπόμαστε, γιατί δεν έχουν το θάρρος να μαζέψουν τους κηφήνες που συντηρούν και επιλέγουν να στριμώξουν τον στριμωγμένο. Ντρεπόμαστε, τέλος, γιατί αποθαρρύνουν τους νέους ανθρώπους –η τριετής εξαίρεση από το μέτρο είναι σταγόνα στον ωκεανό- που θέλουν να είναι δυναμικοί, ανεξάρτητοι, αισιόδοξοι, αυτούς που θέλουν να παλεύουν και να είναι παραγωγικοί και χρήσιμοι. Ντρεπόμαστε, γιατί στην ουσία μας λένε ότι η μοναδική λύση στην Ελλάδα για να συντηρηθείς με αξιοπρέπεια είναι να γίνεις και εσύ κομμάτι αυτού του παρασιτικού συστήματος. Και δείχνουν απλώς το ψεύτικο ενδιαφέρον τους όταν γίνονται χορηγοί σε εκδηλώσεις όπως η παγκόσμια εβδομάδα προώθησης της επιχειρηματικότητας των νέων στα τέλη Νοεμβρίου.

Γεννητικότητα: η Γαλλία επικυρώνει την πρωτοκαθεδρία της στη γηράσκουσα Ευρώπη

Tης Anne Chemin*

Natalité : la France consolide ses atouts dans une Europe vieillissante
23-08-2008
© Le Monde

Η Γαλλία είναι πρωταθλήτρια Ευρώπης της τεκνοποιίας: με δείκτη γεννητικότητας της τάξης των 2 παιδιών ανά γυναίκα για το 2006, γίνεται, μαζί με την Ιρλανδία η χώρα με την καλύτερη γονιμότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Σύμφωνα με το «εθνικό ινστιτούτο στατιστικής και οικονομικών μελετών» (INSEE) το ψυχολογικό όριο των 2 παιδιών/γυναίκα ξεπεράστηκε, για πρώτη φορά εδώ και τριάντα χρόνια.

Η Γαλλία βέβαια απέχει ακόμα από τους θριαμβευτικούς αριθμούς της μεταπολεμικής έκρηξης των γεννήσεων (μεταξύ 1946 και 1964, ο δείκτης γεννητικότητας ουδέποτε έπεσε κάτω από το 2.6), αλλά ανακάμπτει σταθερά από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Παρόμοιοι δείκτες γεννητικότητας καθιστούν τη Γαλλία εξαίρεση στον ευρωπαϊκό κανόνα: εκτός από την Ιρλανδία, όλα τα άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ των 25 εμφανίζουν χαμηλούς δείκτες γεννητικότητας.

Χειρότερη εμφανίζεται η κατάσταση στη νότιο Ευρώπη: το 2006, οι αντίστοιχοι δείκτες γεννητικότητας της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ελλάδας υπολείπονταν του 1.4 παιδιών ανά γυναίκα. Παρόμοια είναι η κατάσταση στις πρώην χώρες του σοβιετικού μπλοκ: στην Πολωνία, την Τσεχία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τη Σλοβενία ο δείκτης γεννητικότητας δεν ξεπερνά το 1.35.

Οι χώρες της βόρειας Ευρώπης έχουν πληγεί λιγότερο από την ευρωπαϊκή δημογραφική αναιμία: στη Σουηδία, τη Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Φιλανδία, ο δείκτης γεννητικότητας ξεπερνά το 1.8 παιδιά ανά γυναίκα, αλλά απέχει ακόμα από το 2.1, που είναι το «όριο αναπαραγωγής των γενεών».

Ο γαλλικός δημογραφικός δυναμισμός ξεχωρίζει τη Γαλλία και σε ότι αφορά τη μετανάστευση: στη Γαλλία, η μετανάστευση συμβάλει μόνο κατά 25% στην αύξηση του πληθυσμού, έναντι 80% στα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ των 25.

Η πελώρια επιτυχία του «συμφώνου συμβίωσης»

Αν και η Γαλλία μοιάζει να ξαναφτάνει στη γεννητικότητα που είχε στη δεκαετία του 1970, αυτό συμβαίνει σε ένα εντελώς διαφορετικό κοινωνικό περιβάλλον: μέσα σε τριάντα χρόνια, η οικογενειακή δομή της χώρας άλλαξε άρδην. Σήμερα πλέον, ο γάμος δεν είναι υποχρεωτικός σταθμός προς την τεκνοποιία: το 2006, ο αριθμός των παιδιών που γεννώνται εκτός γάμου (που ολόκληρη τη δεκαετία του 1970 κυμαινόταν περί το 10%) ξεπέρασε για πρώτη φορά το 50%.

«Αυτό που άλλοτε ήταν ένα γεγονός πέραν των κοινωνικών συμβάσεων, έγινε σήμερα κοινότυπο» έγραφαν ήδη το 1999 οι Φρανσίσκο Μουνιόζ-Περέζ (Francisco Munoz-Perez) και Φρανς Πριού (France Prioux).

Ο νομοθέτης εξάλλου δεν αγνόησε αυτήν τη σιωπηλή κοινωνική επανάσταση: το 1972 εξομοιώθηκε η «φυσική» τεκνοποιία με τη «νόμιμη» και το 2001 εξαφανίστηκαν και οι τελευταίες διακρίσεις μεταξύ «νομίμων» κι «εξωγάμων» τέκνων. Μιμούμενη μάλιστα το Βέλγιο, το Κεμπέκ και τη Γερμανία, το 2005 η Γαλλία εξάλειψε από τη νομική της ορολογία ακόμα και την ύπαρξη των όρων «φυσικό» και «νόμιμο» τέκνο, που είχαν συμπεριληφθεί στο νομικό της σύστημα από την εποχή του «ναπολεόντειου κώδικα», το 1804.

Ενώ όμως ο γάμος παρακμάζει, μία νέα μορφή συμβίωσης αναπτύσσεται ραγδαία: το 2006, συνήφθησαν περισσότερα από 75,000 «σύμφωνα συμβίωσης», που μεταφράζεται σε αύξηση της τάξης του 30%, μέσα σε ένα χρόνο. Από το 1999, οπότε καθιερώθηκε αυτή η διάταξη, που σύμφωνα με τον Ζακ Σιράκ (Jacques Chirac) «δεν ανταποκρινόταν στις ανάγκες των οικογενειών», περισσότερα από 300,00 ζευγάρια εντάχθηκαν στο καθεστώς του «συμφώνου συμβίωσης».

Ο Νικολά Σαρκοζί (Nicolas Sarkozy) αναγνωρίζει ευχαρίστως σήμερα πως η δεξιά έκανε σφάλμα να αντιταχθεί παθιασμένα το 1999 στην καθιέρωση αυτής της νέας μορφής πολιτικής ένωσης. «Πέσαμε εντελώς έξω σε ότι αφορά το "σύμφωνο συμβίωσης"», δήλωνε μετανιωμένος το 2008, σε μια συνέντευξή του στο περιοδικό των ομοφυλόφιλων «τετί».

Η επιτυχία αυτής της μορφής συμβίωσης οφείλεται δίχως άλλο στην ευελιξία της -αρκεί μια γραπτή δήλωση για να ακυρωθεί- αλλά και σε άλλα της πλεονεκτήματα: οι συνυπογράφοντες το «σύμφωνο συμβίωσης» καλύπτονται αμοιβαίως από ασφαλιστήρια υγείας, η μεταβίβαση του μισθωτηρίου ενοικίασης είναι αυτόματη μετά το θάνατο του ενός των συμβαλλομένων και από το 2005 μπορούν να υποβάλλουν κοινή φορολογική δήλωση, από το πρώτο κιόλας έτος συμβίωσης.

Όλα αυτά τα πλεονεκτήματα προσέλκυσαν τους ομοφυλόφιλους, αλλά και τους ετεροφυλόφιλους: από το 1999, το 88% των συμφώνων συμβίωσης αφορούν την συμβίωση ανδρών και γυναικών.

*Η Anne Chemin είναι συντάκτης της «Le Monde». Η μετάφραση του άρθρου της έγινε από την ομάδα του PPOL.

Περισσότερες σπατάλες, νέοι φόροι

Tου Πάσχου Μανδραβέλη*
pmandravelis@kathimerini.gr

Η αυγή του 2004 μας βρήκε όλους με χρέη μέχρι τον λαιμό. Δεν μιλάμε για τα δάνεια που πήραν κάποιοι για να χτίσουν σπίτι, να καταναλώσουν ή να πάνε διακοπές. Στο κάτω κάτω της γραφής εκείνοι έκαναν τους λογαριασμούς τους. Πήραν πιθανώς κάποιο ρίσκο και υπολόγισαν ότι η κατανάλωσή τους τότε ήταν προτιμότερη, από τα χρέη που θα έπρεπε να αποπληρώσουν αργότερα. Κάποιων η επιλογή ήταν ανόητη, αλλά όλων ήταν θεμιτή. Μεγάλα παιδιά είναι όσοι τρέχουν στα γκισέ της τράπεζας και κανενός τρίτου (πέραν δηλαδή των ιδίων και της τράπεζας) δεν του πέφτει λόγος αν κάποιος δανείζεται σήμερα για να πληρώσει αύριο.

Το 2004 όμως κάθε Ελληνας (άνδρας, γυναίκα και παιδί, γέρος ή μωρό) χρωστούσε χωρίς να το θέλει 16.700 ευρώ. Τόσο μας αναλογούσε από το δημόσιο χρέος, τότε. Ηταν ένα μεγάλο ποσό, μεγαλύτερο από τα ετήσια εισοδήματα πολλών νοικοκυριών. Αν ήταν ατομικό χρέος, οι νοικοκύρηδες αυτού του τόπου -και είναι πολλοί- θα είχαν χάσει τον ύπνο τους. Αφήστε το γεγονός ότι οι γνωστές δικηγορικές εταιρείες εκφοβισμού των δανειοληπτών θα τους είχαν ταράξει στα τηλέφωνα και τα βρισίδια.

Το 2004 εξελέγη η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας υποσχόμενη να κόψει 10 δισ. ευρώ από τις σπατάλες του Δημοσίου. Ετησίως. Προσοχή: όχι από παραγωγικές επενδύσεις, από την Παιδεία ή την Υγεία, αλλά από σπατάλες. Αυτό σήμαινε εξοικονόμηση για κάθε Έλληνα 1.000 ευρώ κατ’ έτος. Δηλαδή σήμερα -τέσσερα χρόνια μετά- θα έπρεπε καθ’ ένας από εμάς να χρωστάει 12.700 ευρώ. Μεγάλο ποσό και αυτό, αλλά σίγουρα καλύτερο από τα 16.700 ευρώ που μας φέσωσαν οι σπατάλες του ΠΑΣΟΚ. Μόνο που σήμερα καθένας μας χρωστάει 25.200 ευρώ, που σημαίνει ότι το υποχρεωτικό χρέος σε κάθε πολίτη είναι κατά 8,5 χιλιάρικα μεγαλύτερο. Πολλά περισσότερα χρήματα από όσα βγάζει κατ’ έτος ένα μέλος της διαβόητης «γενιάς των 700 ευρώ». Το δημόσιο χρέος εκτινάχτηκε από τα 167,7 δισ. ευρώ το 2003 σε 251,9 δισ. ευρώ φέτος. Και το χειρότερο: ο χρόνος δεν έχει κλείσει ακόμη.

Βέβαια, πολλά νοικοκυριά και επιχειρήσεις δανείζονται παραγωγικά. Κάποιοι παίρνουν ένα σπίτι ή επεκτείνουν την επιχείρηση τους και για να το κάνουν πρέπει να δανειστούν. Υπολογίζουν ότι η επένδυσή τους θα αποδώσει τόσο, ώστε να βγάλουν τα χρωστούμενα και να τους μείνει κάτι. Υπ’ αυτήν τη λογική θα είχε νόημα να φεσωθούμε λίγο παραπάνω, έστω και αν κανείς δεν μας ρωτάει αν επιθυμούμε τέτοια χρέη. Και όμως: το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων το 2003 ήταν 8,5 δισ. ευρώ και το 2007 είναι 8,7 δισ. ευρώ. Κατά μέσο όρο στην τετραετία επενδύσαμε 8,5 δισ. ευρώ ανά έτος: Ίσα βάρκα, ίσα νερά...

Με δεδομένο λοιπόν ότι οι δημόσιες επενδύσεις έμειναν στα ίδια επίπεδα, το επιπλέον δημόσιο χρέος των 85 δισ. μπορεί να θεωρηθεί νέα σπατάλη. Είναι φανερό επομένως γιατί πρέπει να μπουν επιπλέον φόροι. Αν οι σπατάλες - σύμφωνα με όσα έλεγε προεκλογικά η Νέα Δημοκρατία- ήταν το 2004 10 δισ. ευρώ/έτος, η αύξηση του δημοσίου χρέους κατά 85 δισ. (50% σε τέσσερα χρόνια!) δείχνει ότι οι σπατάλες έφτασαν τα 30 δισ. ευρώ/έτος.

Γι’ αυτό αναμείνατε τον ταχυδρόμο. Η πρώτη λυπητερή έρχεται...

*Ο Πάσχος Μαδραβέλης είναι δημοσιογράφος. Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Καθημερινή στις 26 - 8 - 2008.

Οι «baby boomers» φεύγουν, οι «baby losers» έρχονται

Του Γιώργου Κ. Γκοτσίνα*
Ημερησία 26-7-2008

Αριθμούν δεκάδες εκατομμύρια στον δυτικό κόσμο, τον οποίο επί δεκαετίες έκτιζαν επιμελώς προκειμένου κάποια στιγμή να γευθούν τους καρπούς των κόπων τους. Φαίνεται όμως, πως όχι μόνο δεν καταφέρνουν να υλοποιήσουν τον στόχο τους, αλλά κινδυνεύουν να κληροδοτήσουν στις ακόλουθες γενεές ένα πτωχευμένο κοινωνικό σύστημα.

Οι «baby boomers», η γενιά της ευδαιμονίας -όσοι γεννήθηκαν μεταξύ του 1946 και 1964- βρίσκεται προ των πυλών της συνταξιοδότησης και κλονίζει συθέμελα τις κοινωνικές δομές. Η γενιά αυτή, τα γηραιότερα μέλη της οποίας έχουν πατήσει για τα καλά τα 60, έχει να επιδείξει πολλά αξιοσημείωτα κοινωνικά επιτεύγματα.

Όμως, όσο περνούν τα χρόνια φαίνεται πως φτάνει σε ένα τέλμα, παρουσιάζοντας έντονα σημάδια παρακμής και παθολογίας. Πρόκειται ουσιαστικά για την τελευταία ιστορικά γενιά με έντονη συλλογική αφύπνιση, η οποία έχει φτάσει σε ένα αδιέξοδο.

Οικονομική και κοινωνική άνοιξη

Όντας η γενιά που μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο έφερε την οικονομική και κοινωνική άνοιξη, διαμορφώνοντας τον κόσμο στον οποίο ζούμε, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα αρκετά διαφορετική από αυτή που είχε φανταστεί. «Αλλάζουν τον ορισμό της γήρανσης», επισημαίνει η Λόρα Γουίλσον, καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο του Μέριλαντ, εξηγώντας πως «θέλουν να συνεχίσουν να μαθαίνουν, να συμμετέχουν σε κοινωνικούς κύκλους με νόημα και να έχουν ουσιαστικούς ρόλους».

Η θεμιτή αυτή συμμετοχή όμως συνοδεύεται από πλήθος «δεινών» τα οποία άθελά τους οι «baby boomers» επιβάλλουν στις νεότερες γενιές. Με τη μακροζωία τους απομυζούν τους πόρους των ταμείων κοινωνικής ασφάλισης, προκαλώντας αγωνία στις νεότερες γενιές για το τι θα απομείνει όταν θα έρθει η σειρά τους να αποχωρήσουν. Επίσης, η γενιά της ευδαιμονίας συνεχίζει να εργάζεται και μετά τα 60 έτη της, με αποτέλεσμα οι νέες θέσεις εργασίας για τους νεότερους να μειώνονται συνεχώς.

Όμως πρόκειται για ένα αδιέξοδο. Όποιο δρόμο κι αν επιλέξουν -είτε να μείνουν στις δουλειές τους είτε να συνταξιοδοτηθούν στα 55- όπως συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η ζημιά για τους σημερινούς νέους είναι μάλλον δεδομένη. Στη μία περίπτωση λιγοστεύουν τα χρήματα στα ταμεία, και στην άλλη λιγοστεύουν οι θέσεις εργασίας.

Αποτέλεσμα είναι η νέα γενιά των baby losers (της γενιάς των χαμένων), ή των «χλιδάνεργων», ή της γενιάς των 700 ευρώ στη χώρα μας, με λίγα λόγια της ηλικιακής ομάδας των νέων μεταξύ 25-35ετών.

Η περίπτωσή τους αποτελεί μια κρίσιμη στροφή για την παγκόσμια κοινωνία, καθώς τα τελευταία βήματά τους στον τομέα της παραγωγικής διαδικασίας και η αποχώρησή τους από την ενεργό δράση θα φέρει τεράστιες ανατροπές στο παγκόσμιο οικονομικό και κοινωνικό σύστημα.

Οι συνέπειες

Είναι όμως ο κόσμος έτοιμος για τη συνταξιοδότηση των «baby boomers»; Παρότι επί δεκαετίες οι αρχές μελετούν και προετοιμάζονται να αντιμετωπίζουν το σοκ της αποχώρησης, η έξοδος βρίσκει την κοινωνία ανέτοιμη.

Οι συνέπειες, κυρίως στις ΗΠΑ, όπου ο πληθυσμός των «baby boomers» ανέρχεται σε περισσότερους από 78 εκατομμύρια (επί συνόλου πληθυσμού περίπου 303 εκατομμυρίων), θα αλλάξουν δραστικά το τοπίο. Έως το 2030 τα άτομα άνω των 65 ετών θα αποτελούν στο 20% του πληθυσμού της χώρας, ήτοι 70%.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι θα αλλάξουν εντελώς οι ισορροπίες ηλικιωμένων προς τους εργαζόμενους, οδηγώντας το σύστημα συντάξεων σε σχεδόν βέβαιη πτώχευση. Το σύστημα υγείας, οι καταναλωτικές συνήθειες, η κοινωνική πρόνοια αναμένεται να δεχθούν ανάλογα πλήγματα από το τσουνάμι των «baby boomers», όπως προκύπτει από τις αναλογιστικές μελέτες.

«Αντιμετωπίζουμε μια επικείμενη κρίση καθώς ο αυξανόμενος αριθμός των πιο ηλικιωμένων ασθενών, που ζουν περισσότερο με πιο περίπλοκες απαιτήσεις φροντίδας, ξεπερνά τον ρυθμό ανάπτυξης εκείνων που παρέχουν την ιατρική φροντίδα», αναφέρει ο Τζον Ρόου, καθηγητής Διαχείρισης και Πολιτικής στον χώρο της Υγείας στο πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ. Η Αμερικανική Ιατρική Ένωση κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και σπεύδει να προετοιμαστεί, ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι θα προλάβει.

Σύμφωνα με έρευνα της οργάνωσης AARP, η οικονομική κρίση πλήττει 6 στους 10 «baby boomers», οι οποίοι δηλώνουν ότι περιέκοψαν τις δαπάνες για φαγητό και διασκέδαση, ακόμη και για τα φάρμακά τους. Ιδιαίτερα εκείνοι που βρίσκονται μεταξύ ηλικιών 45 έως 54 ετών, ρευστοποιούν πρόωρα τα συνταξιοδοτικά τους κεφάλαια για να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους, αποδυναμώνοντας το συνταξιοδοτικό σύστημα.

Η σκυτάλη σύντομα περνά στα χέρια των «baby losers», της γενιάς που θα βρεθεί ίσως στην πιο δεινή θέση της μεταπολεμικής ιστορίας, έχοντας να αντιμετωπίσει έναν εξίσου τρομακτικό εχθρό, την επιβίωσή της.

Χρυσωρυχείο για τις εταιρείες η γενιά της ευδαιμονίας

Με αναξιοποίητο χρυσωρυχείο προς άμεση εκμετάλλευση μοιάζει η τεράστια δεξαμενή χρήματος που κατέχουν οι «baby boomers», αφού επί δεκαετίες οι περισσότεροι από αυτούς αποταμιεύουν.

Οι επιχειρήσεις στοχεύουν ξεκάθαρα σε αυτή την καταναλωτική κατηγορία, διαμορφώνοντας μια αγορά αγαθών και υπηρεσιών «κομμένη και ραμμένη» στα μέτρα της. Άλλωστε, όσο τα ταμεία συνταξιοδότησης αντέχουν να χρηματοδοτούν τη γενιά της ευδαιμονίας, τόσο η αγορά θα διευρύνεται και το μάρκετινγκ θα γίνεται πιο αιχμηρό προσπαθώντας να τη δελεάσει.

Ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, όπου οι «baby boomers» αποτελούν το ένα τέταρτο του πληθυσμού (περισσότεροι από 70 εκατομμύρια άνθρωποι), η αγορά προσφέρεται για τεράστια κέρδη. Άλλωστε, αυτή η ηλικιακή ομάδα είναι κατά κανόνα εύρωστη και θα συνεχίζει να ξοδεύει για πολλά ακόμη χρόνια. Από τις αυτοκινητοβιομηχανίες και τις εταιρείες ηλεκτρονικών έως τη βιομηχανία οικιακών ειδών και τροφίμων, όλοι αφουγκράζονται προσεκτικά τις ανάγκες των καταναλωτών και διαμορφώνουν τα προϊόντα τους ανάλογα.

Μόδα υπηρεσιών

Οι οικονομικές υπηρεσίες εστιασμένες στις ανάγκες της γενιάς αυτής πληθαίνουν, προσπαθώντας να ικανοποιήσουν τη διαχείριση του κεφαλαίου που οι «baby boomers» ήδη κατέχουν, αλλά και των χρημάτων που θα δαπανήσουν όταν συνταξιοδοτηθούν. Οι ειδικοί οικονομικοί σύμβουλοι είναι μια σχετικά πρόσφατη μόδα υπηρεσιών, η οποία συγκεντρώνει το ενδιαφέρον των παιδιών της ευδαιμονίας καθώς τους λύνει τα χέρια από πλευράς διαχείρισης των κόπων μιας ζωής.

Παράλληλα, η αγορά της ακίνητης περιουσίας αναπτύσσεται σε μια ανάλογη κατεύθυνση. Προσφέρει ήδη ευκαιρίες που ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους, καθώς ολόκληρα συμπλέγματα κατοικιών ειδικά διαμορφωμένα βάσει των αναγκών αυτών των ανθρώπων έχουν κατασκευαστεί και είναι έτοιμα να τους υποδεχθούν σε ένα ιδιότυπο «γκέτο» συνταξιούχων.

Πάρκα αναψυχής και ταξιδιωτικά πρακτορεία εξειδικευμένα σε υπηρεσίες για άτομα 50 ετών και άνω έχουν κάνει την εμφάνισή τους, ενώ πολλές εταιρείες έχουν προσαρμόσει ακόμη και τα διατροφικά προϊόντα τους στις ιδιαιτερότητες του διαιτολογίου των «baby boomers».

Χαρακτηριστικό αυτής της ιδιότυπης αγοράς υπηρεσιών και αγαθών είναι η προσαρμογή των ωραρίων ορισμένων εστιατορίων που προσφέρουν ειδικά μενού για γεύματα και σε ώρες νωρίτερα απ ό,τι για τους πιο... ξενύχτηδες νεολαίους.

Όλα όμως έχουν ιδιαίτερη σημασία στο μάρκετινγκ. Κανένας επιχειρηματίας δεν τολμά να αποκαλέσει τους «baby boomers» ως γηραιούς. Οι περισσότεροι αισθάνονται ακόμη νέοι και δεν χάνουν ευκαιρία να αποδείξουν ότι ακόμη μπορούν να ξανακατακτήσουν τον κόσμο.

Σε τροχιά πτώχευσης το σύστημα ασφάλισης

Όταν στις 15 Οκτωβρίου 2007 η Καθλίν Κέισι-Κίρσλινγκ, γεννημένη την 1η Ιανουαρίου 1946, έγινε η πρώτη «baby boomer» που υπέβαλε την αίτησή της για συνταξιοδότηση στις ΗΠΑ, η μεγάλη πρόκληση για το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης πέρασε από τη θεωρία στην πράξη. Η συνταξιοδότησή της έβαλε τότε για τα καλά το ζήτημα της αποχώρησης της γενιάς αυτής από την παραγωγική διαδικασία στην πολιτική ατζέντα της χώρας.

Κανείς δεν θα μπορούσε να παραγνωρίσει τη σημασία αυτής της δεξαμενής δεκάδων εκατομμυρίων ψηφοφόρων, η οποία θα συνεχίσει για τουλάχιστον δύο με τρεις δεκαετίες να καθορίζει σε σημαντικό βαθμό το πολιτικό σκηνικό. Αντίστοιχη είναι και η κατάσταση στην Ευρώπη, όπου το θέμα της γενιάς των «baby boomers» απασχολεί έντονα τις πολιτικές ηγεσίες.

Ο πολιτικός λόγος όσον αφορά αυτή την ηλικιακή ομάδα αλλάζει όλο και περισσότερο, με το θέμα της κοινωνικής ασφάλισης να εστιάζει στην αντοχή των συστημάτων συνταξιοδότησης και την ευημερία.

Η περίπτωση των ΗΠΑ ίσως αποτελεί οδηγό των εξελίξεων, με τις αναλογιστικές μελέτες να προδιαγράφουν δύσκολες εποχές στο μέλλον.

Η αναλογία των εργαζομένων προς τους συνταξιοδοτούμενους από περίπου 1 προς 7 σήμερα θα φτάσει το 2050 περίπου τον 1 προς 4. Με το κύμα συνταξιοδότησης των «baby boomers» να αναμένεται να κορυφωθεί γύρω στο 2017, το αμερικανικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης θα δοκιμαστεί σύντομα.

Τα ταμεία υπολογίζεται ότι θα στερέψουν κάποια στιγμή μεταξύ 2038 και 2041. Αυτό σημαίνει πως για να αποτραπεί η πτώχευση του συστήματος, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση θα πρέπει να χρηματοδοτεί με πακέτα 200-300 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως το σύστημα συντάξεων.

Σύμφωνα με τις αρμόδιες ομοσπονδιακές αρχές, μέσα στα επόμενα 75 χρόνια η μαύρη τρύπα που θα ανοίξει στην κοινωνική ασφάλιση και την περίθαλψη θα απορροφήσει περί τα 50 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αν η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου αντιμετωπίσει αυτά τα προβλήματα τόσο σύντομα, το μέλλον προδιαγράφεται ακόμη πιο δύσκολο για τον υπόλοιπο πλανήτη.

Η G700 στο Κουτί της Πανδώρας

Η απλοϊκή δημοκρατία της Μεταπολίτευσης

Συνεχίζεται ο διάλογος με αφορμή τη διακήρυξη της 24ης Ιουλίου και την αρνητική στάση της G700 ως προς την ίδρυση νέου κόμματος.

"Επιδιώκουμε μια νέα Μεταπολίτευση χωρίς όμως να έχουμε ξεπεράσει την κυρίαρχη μεταπολιτευτική πολιτική κουλτούρα".

Αυτό δυστυχώς καταλαβαίνουμε από τη θεωρία της απλοϊκής δημοκρατίας που ανέπτυξε σε προηγούμενο άρθρο του (Τα όρια των ομάδων πίεσης και η απλή, απλοϊκή αλήθεια της πολιτικής) o Γιάννης Σακιώτης, σύμφωνα με την οποία η σύγκρουση στις δημοκρατίες γίνεται με αποκλειστικά πολιτικά υποκείμενα τα κόμματα, με τους υπόλοιπους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς να υπολείπονται σε πρακτική αξία και ουσιαστική χρησιμότητα. Συνεπώς αν θέλουμε μια νέα μεταπολίτευση, δηλαδή αλλαγή πολιτικού παραδείγματος -κατά Khun-, πρέπει να ιδρυθεί ένα νέο κόμμα που θα τη σηματοδοτήσει και θα την εκπροσωπήσει.

Αυτή η υπερεπένδυση στο κομματικό φαινόμενο και τον πολιτικό βολονταρισμό σε συνδυασμό με την αλλεργία που επιδεικνύει η γενιά των μεσηλίκων στις οργανώσεις πολιτών και την αποκέντρωση των πολιτικών αποφάσεων που αυτή συνεπάγεται, συμπεριλαμβανομένης και της διαρκούς τροφοδότησης της uncivil society (ομάδες που επιδιώκουν σκοπούς εγγενώς παραβατικούς και καταδικαστέους από άποψης δημοκρατίας: ρατσισμός, βία, οργανωμένο έγκλημα, trafficking, παράνομες οικονομικές δραστηριότητες κοκ) ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ βασικά συστατικά στοιχεία της κρίσης αντιπροσώπευσης που χαρακτηρίζει σήμερα την 3η ελληνική δημοκρατία της περιόδου 1974...μέχρι σήμερα.

Μια κρίση αντιπροσώπευσης η οποία δεν πρόκειται να αντιμετωπιστεί με τη δημιουργία ενός νέου κόμματος, αλλά ξεκινώντας με ανανεωτικές ζυμώσεις που θα δημιουργήσουν συνεκτικά ρεύματα ιδεών και συμμαχίες συμφερόντων, ικανά να επηρεάσουν την κατεύθυνση της κεντρικής πολιτικής σκηνής (βλ. για πάράδειγμα τι έγινε με τους Νέους Δημοκρατικούς και το Democratic Leadership Council, τι έπαθε το SDP της Αγγλίας και πως δημιουργήθηκε το New Labour, πως οι νεο-συντηρητικοί Ρεπουμπλικάνοι οικοδόμησαν μια πλατειά συμμαχία συντηρητικών ιδεών και συμφερόντων στη βάση του Contract with America του Newt Gingrich από το 1994 και μετά) και ΝΑ οδηγήσουν σε αλλαγή νοοτροπίας και αντίληψης σε μια σειρά από κρίσιμα θέματα συμπεριλαμβανομένου και του βάθους και του εύρους του δημοκρατικού μας πολιτεύματος.

Υπ' αυτό το πρίσμα πραγματικά αναρωτιόμαστε τι σημασία και ποιο ρόλο θα έχει ένα νέο κόμμα, όταν ελλείψει ισχυρής κοινωνίας των πολιτών είναι βέβαιο ότι πολύ γρήγορα θα καταστεί αιχμάλωτο των οργανωμένων κορπορατιστικών συμφερόντων, συνδικαλιστικών και εργοδοτικών, διαιωνίζοντας έτσι παρά επιλύοντας την κρίση αντιπροσώπευσης;

Τι σημασία και ποιο ρόλο θα έχει ένα κόμμα που κηρύττει την αναδιανομή πλούτου από τη μεγαλύτερη στη νεότερη γενιά, όταν δεν έχει σχηματιστεί ακόμα μια ευρεία κοινωνική πλειοψηφία που να απαιτεί αλλαγή μοντέλου ασφάλισης (σε μικτό λέμε εμείς), δραστική περικοπή του δημόσιου χρέους, διαγενεακό οικολογικό συμβόλαιο;

Οι λειτουργιστές έλεγαν πάντα ότι form follows function. Εδώ λοιπόν, η επίμαχη λειτουργία δεν έχει συλληφθεί ως προς το ακριβές περιεχόμενό της, όμως το όχημα φαίνεται ότι έχει ήδη βρεθεί.

Το ζητούμενο όμως δεν είναι αυτό. Το ζητούμενο, όπως άλλωστε όλοι συμφωνούμε, είναι η Λευτεριά απ' τη Μεταπολίτευση. Αυτό όμως απαιτεί να ηγεμονεύσει ως αντίληψη για τη δημοκρατία ο αντ-αγωνιστικός πλουραλισμός και όχι μια άλλη εκδοχή της απλοϊκής δημοκρατίας της Μεταπολίτευσης, και να κυριαρχίσει ως πολιτική κουλτούρα ο εκσυγχρονισμός των νοοτροπιών και των αντιλήψεων καταδυόμενος στα βαθύτερα στρώματα της συλλογικής συνείδησης, στηριζόμενος πάνω σε μια στέρεη στο χρόνο κοινωνική συμμαχία.

Τα όρια των ομάδων πίεσης και η απλή, απλοϊκή αλήθεια της πολιτικής

Συνεχίζεται ο διάλογος με αφορμή τη διακήρυξη της 24ης Ιουλίου και την αρνητική στάση της G700 ως προς την ίδρυση νέου κόμματος.

Του Γιάννη Σακιώτη*

Μετά την παρουσίαση της Διακήρυξης της 24ης Ιουλίου 2008, η συζήτηση που άνοιξε έχει να κάνει με το εάν είναι αναγκαίο ένα νέο κόμμα. Παρά το ότι οι συγγραφείς της διακήρυξης (Μελετόπουλος, Ράπτης και ο υπογράφων) και οι συνδιαμορφωτές του τελικού κειμένου –οι υπόλοιποι 67 της αρχικής διακήρυξης- μιλήσαμε για συνολική αναγέννηση της πολιτικής ζωής στην Ελλάδα και την ίδρυση νέων κομμάτων, οι πολίτες που συμφώνησαν με το κείμενο και το υπέγραψαν στη συνέχεια (βλ. σχετικούς καταλόγους στο http://metapolitefsi2008.blogspot.com/), συζητούν την ίδρυση (ενός) νέου –προσοχή! ολότελα νέου- κόμματος.

Τι σημαίνει αυτό;

Πολύ απλά, ότι το συλλογικό αίσθημα των πληροφορημένων και ευαισθητοποιημένων πολιτών εκπέμπει σε μήκος κύματος εθνικής πανστρατιάς με στόχο τη δημιουργία πολυσυλλεκτικού κόμματος ευρέως φάσματος, με πυρήνα ιδεολογικής αναφοράς την προοδευτική πολιτική, όπως αυτή θα μπορούσε να προσδιορισθεί σήμερα μέσα από την ανάδειξη ενός πολιτικού υποκειμένου κεντρώας αρχικής τοποθέτησης.

Στο πλαίσιο του διαλόγου, ο οποίος, δεδομένης της μεγάλης απήχησης, νομίζω ότι σύντομα θα πρέπει να γίνει πολύ συγκεκριμένος, φίλοι της g700 που υπέγραψαν το κείμενο, φαίνεται ότι έπαθαν κάποια εμπλοκή και ενώ την μία ημέρα υποστήριξαν την ανάγκη ίδρυσης νέων κομμάτων, την επομένη είπαν ότι η ίδρυση νέου κόμματος είναι μια κοινοτοπία της μεταπολίτευσης και ότι αρκεί η δουλειά με τα υπάρχοντα κόμματα από ομάδες πίεσης, για να φτιάξουμε μια καλύτερη κοινωνία… Στην κουβέντα έμπλεξαν και τον Γκράμσι, με αναφορές περί ηγεμονίας των ιδεών.

Ο Νίκος Ράπτης ήδη απάντησε στις αιτιάσεις αυτές, θέλω όμως να προσθέσω και εγώ κάποιες σκέψεις.

Ας δούμε ορισμένα δεδομένα της G700.

Κατ’ αρχάς, είναι μια γενιά που εργάζεται χωρίς να γνωρίζει πότε και με τι όρους θα συνταξιοδοτηθεί. Για να μπορέσει να αλλάξει προς το δικαιότερο την προοπτική συνταξιοδότησής της, μέσα από τη λογική της άσκησης πιέσεων, θα πρέπει να περιμένει να αλλάξει ο συσχετισμός των μεγεθών/δυνλαμεων. Σήμερα, οι μεσήλικες και οι υπερήλικες είναι η μεγάλη πλειοψηφία.

Η G700 δεν γεννάει (λόγω οικονομικής δυσπραγίας), οι μεσήλικες γεννούν λίγο και τώρα τελευταία και οι μετανάστες το έχουν παρατήσει το σπορ... Επομένως, σε 20 χρόνια που η G700 θα είναι μεσήλικες και με δεδομένη την αύξηση του μέσου προσδόκιμου ζωής, οι τότε υπερήλικες που θα επίσης θα περισσεύουν, θα λένε στην G700 με την ψήφο τους "φίλοι μου δουλέψτε λίγο ακόμη, όχι πολύ, μέχρι τα 76, γιατί διαφορετικά δεν θα έχουν εισφορές τα ταμεία για να πληρώσουν συντάξεις...".

Η G700 θα συνεχίσει να πιέζει...Όμως, η πολιτική απόφαση που θα παράγει κοινωνική δικαιοσύνη, ουσιαστική προστασία περιβάλλοντος, άνοδο της συλλογικής ποιότητας ζωής, σε μια τελείως σαπισμένη πολιτική κοινωνία δεν γίνεται με αιτήματα ομάδων πίεσης (δείτε πόσο πιέσθηκε ο Καραμανλής από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις για τον απαράδεκτο Σουφλιά…), προϋποθέτει πολιτική σύγκρουση και τοποθέτηση του εκλογικού σώματος επί διλημμάτων, οικονομικών και ηθικών. Σύγκρουση εξαιρετικά σφοδρή μάλιστα, σε μια κοινωνία κακομαθημένη σε προνόμια συντεχνιών και καστών τα οποία πληρώνει –αδιαμαρτύρητα μέχρι τώρα- το κοινωνικό σύνολο.

Η σύγκρουση στις δημοκρατίες γίνεται με πολιτικά υποκείμενα, δηλαδή κόμματα. Οι κομουνιστές την κάνουν με επανάσταση μπολσεβίκων και οι φασίστες με πραξικοπήματα. Άλλη μέθοδος δεν υπάρχει.

Ποιος ανέδειξε τέτοια διλήμματα μετά τον Σημίτη, ο οποίο έθεσε το δίλημμα της ΟΝΕ (αυτό του βγήκε) και το δίλημμα του εκσυγχρονισμού (αυτό πήγε άπατο); Ποιο δίλημμα για παράδειγμα αναδείχθηκε πέρυσι με τις φωτιές;

Ποιος είπε στους ψηφοφόρους ότι οι πυρκαγιές του 2007 θέτουν το δίλημμα ερημοποίηση/λειψυδρία vs δάσος/επανίδρυση της γεωργίας; Κανείς. Διότι κανείς δεν ήθελε και δεν μπορούσε να το συλλάβει και να το αναδείξει. Έτσι, ο λαός ξαναψήφισε μαζικά ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, τους ηθικούς δηλαδή αυτουργούς της επερχόμενης ερημοποίησης.Κάποιοι διερωτώνται για το μήπως ο ευρύτερος χώρος του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να δώσει απαντήσεις. Η ζωή έχει δείξει ότι οι άνθρωποι του χώρου αυτού είναι ιδεοληπτικοί. Συνεπώς ελάχιστα ή καθόλου διαλεκτικοί. Η ζωή όμως απαιτεί απαντήσεις. Λυπάμαι, αλλά παρά την άνοδο των ποσοστών, δεν τις έχει ο ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ.

Από το 2005 και μετά, η αριστερά στην Ελλάδα έχει χρεωκοπήσει σε έναν απεριόριστο λαϊκισμό, ημετεροποιήση και (νεο)σταλινισμό. Δεν υπάρχει κανένα αξιόλογο διακύβευμα για να δοθεί μάχη για την αριστερά του Τσίπρα και των άλλων παιδιών. Επίσης, η αριστερά αυτή, είναι αδύνατον να αντιληφθεί τα διακυβεύματα τα εποχής: δημόσιο vs ιδιωτικό, περιβάλλον vs καταναλωτισμός χωρίς όρια, κοινωνία που μεγαλώνει παιδιά vs ναρκισιστική κοινωνία που αυταρέσκεται σε έναν άκρατο ηδονισμό, διαγενεακή ισότητα vs ό,τι αρπάξει ο ... μας.

Εάν δεν αλλάξει το πολιτικό παράδειγμα -κατά Kuhn- τότε, λυπάμαι, Ελλάδα δεν θα υπάρχει τον 22ο αιώνα. Αυτό σημαίνει νέα κόμματα, των πολιτών και όχι των πολιτικών που με τα χρόνια έχουν καταστεί κάστα.

Χωρίς τους πολίτες να διεκδικούν την εξουσία, η κοινή μας μοίρα θα είναι η υποτέλεια. Όπως σήμερα. Που είμαστε υπήκοοι των πολιτικών και όχι πολίτες. Δυστυχώς.

Ο Γιάννης Σακιώτης είναι Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και στέλεχος του οικολογικού κινήματος