H G700 πραγματικότητα πλέον και στο Δημόσιο!

Είσαι νέος που σκόπευε να βρει δουλειά στο Δημόσιο; Σκέψου το ξανά! Για πολλοστή φορά, στο πλαίσιο μίας ακόμη μεταρρύθμισης, καλείσαι να θυσιαστείς για το καλό του κοινωνικού συνόλου. Χτες ήταν το ασφαλιστικό, σήμερα είναι το νέο μισθολόγιο του Δημοσίου. Η κυβέρνηση, προσπαθώντας να μειώσει το έλλειμμα που η ίδια γιγάντωσε, ταΐζοντας τις ευνοημένες κοινωνικές ομάδες και την εκλογική πελατεία της στο κράτος, ανακοίνωσε πριν από μερικές βδομάδες ότι θα καταρτίσει ένα νέο ενιαίο μισθολόγιο για τους Δημόσιους Υπαλλήλους (ΔΥ). Τα εξής δύο: ένα δυσμενές μόνο για τους νεοπροσλαμβανόμενους κι ένα δεύτερο για όλους τους υπόλοιπους.

Υποτίθεται ότι ο στόχος του οικονομικού επιτελείου είναι να φέρει σαρωτικές αλλαγές στο υπάρχον καθεστώς, γεγονός που θα επιτρέψει τη μείωση των μισθολογικών δαπανών του δημοσίου κατά 35% τουλάχιστον. Στο πλαίσιο του σχεδίου αυτού οι νεοπροσλαμβανόμενοι θα έχουν χαμηλότερο βασικό μισθό και λιγότερα επιδόματα, τα οποία θα είναι ίδια σε όλα τα υπουργεία. Δεν αντιλαμβανόμαστε πως ακριβώς θα επιτευχθεί ο συγκεκριμένος ποσοτικός στόχος τη στιγμή που οι νεοπροσλαμβανόμενοι δεν έχουν ακόμα διοριστεί, αλλά το προσπερνάμε.

Χάριν πολιτικής ευκολίας και προς αποφυγή των όποιων αντιστάσεων οι οποίες ενδεχομένως να προκαλούνταν από μια εκτεταμένη παρέμβαση στο μισθολογικό καθεστώς του Δημοσίου, η κυβέρνηση υιοθέτησε μια πάγια μεταπολιτευτική πρακτική: τη σαλαμοποίηση του προβλήματος μέσα από τη διάκριση των εργαζόμενων με βάση την ηλικία και τα χρόνια υπηρεσίας. Είσαι νέος; Θα υποστείς το κόστος της όποιας δημοσιονομικής προσαρμογής. Είσαι μεσήλικας ή 50και; Τη γλίτωσες.

Το νέο μισθολόγιο δύο ταχυτήτων που προωθεί η κυβέρνηση, όχι απλώς αγνοεί τη βασική αρχή ότι όλοι οι εργαζόμενοι ανεξαρτήτως ηλικίας δικαιούνται ίση αμοιβή για την ίδια εργασία, αλλά έρχεται και θεσμοθετεί επισήμως αυτή τη διάκριση. Η γενιά των 700 ευρώ γίνεται πλέον πραγματικότητα και στο Δημόσιο, μολονότι αυτή τη φορά υπό καθεστώς μονιμότητας. Η γενεακή ανισότητα σε όλο της το μεγαλείο. Και χωρίς καμία οικονομική λογική.

Δε χωράει αμφιβολία ότι το μισθολογικό καθεστώς του Δημοσίου είναι πανάκριβο σε σχέση με την πραγματική παραγωγικότητα των ΔΥ, αποτελώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο σταθερή διαχρονική πηγή εκτροχιασμού των δημόσιων οικονομικών. Επιδοτεί σε πλείστες όσες περιπτώσεις την αργομισθία, στερεί δε πόρους από κρίσιμους τομείς όπως οι δημόσιες επενδύσεις, η υγεία, η παιδεία και η δημιουργία βασικών υποδομών.

Για να συμμαζευτεί το πανάκριβο αυτό μπάχαλο, δεν αρκεί να τεμαχίσουμε το πρόβλημα στέλνοντας το λογαριασμό στο μέλλον. Πρέπει να ξεκινήσουμε από τα βασικά.

Καταρχάς, να πάψουν οι εκάστοτε κυβερνήσεις να το παίζουν γενναιόδωρες όταν δεν έχουν (2 δις υπολογίζουμε ότι δόθηκαν σε επιδόματα από το Νοέμβριο μέχρι τον Ιανουάριο φέτος) για να τα παίρνουν πίσω το καλοκαίρι, όταν δεν τους βγαίνουν οι προβλέψεις του προϋπολογισμού για τα έσοδα.

Δεύτερον, το νέο ενιαίο μισθολόγιο που θα καταρτιστεί πρέπει να ανταποκρίνεται στοιχειωδώς στην παραγωγικότητα και τη δημόσια προστιθέμενη αξία που δημιουργεί η κάθε Υπηρεσία, και να μην αποτελεί απόρροια του εκάστοτε πολιτικού και συνδικαλιστικού συσχετισμού δύναμης εντός του κράτους. Για παράδειγμα, δεν μπορεί ένας Διοικητικός Υπάλληλος της Βουλής να πληρώνεται 16 πλουσιοπάροχους μισθούς, οι δύο εκ των οποίων αφορολόγητοι, κι ένας κοινωνικός λειτουργός πρώτης γραμμής σε Νομαρχία να λαμβάνει ετήσιο εισόδημα τρεις φορές κάτω.

Τρίτον, δεν μπορεί να γίνεται λόγος για εξορθολογισμό των μισθολογικών δαπανών, αν δεν κοπούν οι υπερωρίες μαϊμού, πράγμα που με τη σειρά του προϋποθέτει ότι σε όλες τις υπηρεσίες μπαίνει ηλεκτρονική κάρτα προσέλευσης και αποχώρησης από την εργασία.

Τέταρτον, πρέπει να αναθεωρηθεί, προς τα κάτω ή προς τα πάνω εξαρτάται από την περίπτωση, το ύψος και η λογική του συνόλου των επιδομάτων, τα περισσότερα εκ των οποίων πρέπει στη συνέχεια να ενσωματωθούν στο μισθό και να φορολογούνται βάσει της κλίμακας και όχι αυτοτελώς.

Πέμπτον, είναι αναγκαίο επίσης να τερματιστεί η διόγκωση του αριθμού των ΔΥ και των αμειβόμενων από το κράτος, ο οποίος κυμαίνεται σήμερα σε μισό εκατομμύριο μόνιμους και άλλους τόσους συμβασιούχους, μερικά απασχολούμενους ή εργαζόμενους με stage.

Έκτον, πρέπει να περιοριστούν τα κόστη των πάσης φύσεως Επιτροπών και παραεπιτροπών όπου πλουτίζουν κάθε φορά οι κομματικοί παράγοντες.

Τελικά, πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά πόσους και τι είδους Δημόσιους Υπαλλήλους -και κατ’ επέκταση τι Δημόσιο τομέα- θέλουμε σ’ αυτή τη χώρα; Κατά την άποψη μας λιγότερους σε αριθμό, καλύτερα εκπαιδευμένους, πιο αποδοτικούς στη δουλειά τους, εργασιακά ασφαλείς και καλά αμειβόμενους. Ποιους δεν θέλουμε; Τους αργόμισθους, τους αναποτελεσματικούς, τους ανεκπαίδευτους, τους αιώνια βολεμένους. Είναι καιρός λοιπόν να δούμε με σοβαρότητα το θέμα ελληνικός Δημόσιος Τομέας. Νισάφι πια με τα πενιχρά δημόσια αποτελέσματα, τη χαμηλή παραγόμενη κοινωνική αξία, την κοινωνική αδικία, την αναξιοκρατία, αλλά και την ισοπέδωση προς τα κάτω που παράγουν οι γενεακά μυωπικές πολιτικές της κυβέρνησης.

Διορισμοί Εκπαιδευτικών. Πρώτα το ρουσφέτι και μετά το ΑΣΕΠ

Της G700
Δημοσιεύτηκε στο NewsTime

Το τελευταίο διάστημα ξεκίνησε από το ΑΣΕΠ η έκδοση των αποτελεσμάτων του γραπτού διαγωνισμού των εκπαιδευτικών. Πολλοί από εμάς συμμετείχαν σ’ αυτόν ευελπιστώντας για μια θέση στον ήλιο της δημόσιας εκπαίδευσης, επενδύοντας μάλιστα πολύ χρόνο, κόπο και έξοδα σε μια προετοιμασία που διήρκεσε από κάποιους μήνες έως και δύο χρόνια.

Όσο όμως περνούσε ο καιρός αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε πως το παιχνίδι δεν είναι τόσο απλό και καθαρό όσο φαίνεται. Οι βασικές αρχές «διάβασε για να περάσεις» και «ο καλύτερος προηγείται» δεν εφαρμόζονται στο σύνολο των περιπτώσεων αλλά ισχύουν μονάχα για μια μειοψηφία που διαρκώς συρρικνώνεται. Τι εννοούμε; Ότι από τις 6.300 μόνιμες θέσεις που θα καλυφθούν το σχολικό έτος 2009-2010 μονάχα οι 2.536 θα καλυφθούν μέσω ΑΣΕΠ. Όλες οι υπόλοιπες έχουν αφαιρεθεί από τη δικαιοδοσία της ανεξάρτητης αρχής με διάφορα νομοθετήματα, τα οποία εννοείται ότι διαρκώς αυξάνονται και πληθύνονται.

Δεν είναι πια μονάχα η περίφημη επετηρίδα, η οποία εννοείται ότι ζει και βασιλεύει καλύπτοντας 40 μόνιμες θέσεις για κάθε 60 που καλύπτονται μέσω ΑΣΕΠ. Είναι όλο εκείνο το πλέγμα των αδιαφανών ρυθμίσεων, που κορυφώθηκε με τον πρόσφατο νόμο 3687/2008, που ενθαρρύνουν με τον πιο απροκάλυπτο τρόπο το ρουσφέτι και τη λογική του βολέματος στο δημόσιο.

Σύμφωνα με τους νόμους του ελληνικού κράτους λοιπόν όσοι εκπαιδευτικοί διαθέτουν περισσότερους από 30 μήνες προϋπηρεσίας δικαιούνται να διοριστούν σε μόνιμες θέσεις εντός πενταετίας, γεγονός το οποίο ισχύει και για όσους διαθέτουν 24 μήνες προϋπηρεσίας και έχουν πιάσει τη βάση σε οποιονδήποτε διαγωνισμό του ΑΣΕΠ. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι πλέον, μετά τον τελευταίο νόμο, ως προϋπηρεσία προσμετράται και η διδασκαλία στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας όπου οι προσλήψεις γίνονται εκτός ΑΣΕΠ και εκτός πινάκων αναπληρωτών, δηλαδή ξεκάθαρα με μέσον.

Και βέβαια συνεχίζει πάντοτε να ισχύει και το απολύτως παράλογο: όσοι εκπαιδευτικοί απολύονται από την ιδιωτική εκπαίδευση προσλαμβάνονται αυτομάτως στη δημόσια. Δηλαδή αυτοί που κρίνονται ανεπαρκείς στα ιδιωτικά σχολεία διορίζονται κατά προτεραιότητα στα δημόσια! Η καταφανώς παράλογη αυτή ρύθμιση είναι φανερό ότι συντηρεί χρόνια τώρα μια ολόκληρη φάμπρικα διορισμού και μονιμοποίησης ημετέρων. Αξίζει να σημειωθεί πως μονάχα για το προσεχές σχολικό έτος αναμένεται να διοριστούν με τον τρόπο αυτό 100 περίπου εκπαιδευτικοί.

Τέλος, έχουμε την κορωνίδα όλων των ρυθμίσεων: την απόλυτη προτεραιότητα των πολυτέκνων. Στην Ελλάδα δε χρειάζεται να είσαι μορφωμένος και επαρκής για να διδάξεις· αρκεί να είσαι καρπερός. Αν καταφέρεις να κερδίσεις με τον ιδρώτα σου τον τίτλο του πολυτέκνου δε σε σταματά κανείς. Διορίζεσαι κατά απόλυτη προτεραιότητα όπου εσύ επιθυμείς.

Είναι σαφές πως η στελέχωση της δημόσιας ελληνικής εκπαίδευσης δεν γίνεται από τους καλύτερους. Το πελατειακό σύστημα συνεχίζει να νέμεται το μεγαλύτερο κομμάτι της πίτας και οι διαγωνισμοί του ΑΣΕΠ φαίνεται πως αποτελούν πλέον απλώς ένα άλλοθι προκειμένου οι ημέτεροι να βολεύονται χωρίς πολλές ενοχλήσεις από εκείνους που δεν έχουν μπάρμπα στην Κορώνη. Και το ζήτημα είναι πως τα πράγματα δεν είναι απλώς άσχημα, αλλά γίνονται διαρκώς χειρότερα: η επετηρίδα όχι μόνο δεν καταργήθηκε με τα χρόνια, αλλά έφτασε να καλύπτει το 40% των συνολικών θέσεων έναντι 25% που είχε θεσμοθετηθεί αρχικά, ενώ το γαϊτανάκι των πρόσθετων κατηγοριών, που αντιστοιχούν σε διορισμούς πέρα από κάθε έλεγχο και ποσόστωση σε σχέση με τους διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ, αυξάνεται σταθερά.

Δυστυχώς η αποτίμηση της όλης κατάστασης δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας. Το παιχνίδι είναι σε μεγάλο βαθμό στημένο. Η αδιαφάνεια και η επετηρίδα καταλαμβάνουν ένα όλο και μεγαλύτερο μέρος της πίτας. Η Ελλάδα της νέας χιλιετίας επιλέγει ξεκάθαρα όχι τους καλύτερους αλλά τους ημέτερους και τους γηραιότερους.

Πληθυσμιακή γήρανση. Μία βραδυφλεγής βόμβα

Του Economist
A survey of aging populations: A slow burning fuse
Μετάφραση από την ομάδα της G700

Σταματήστε για μία στιγμή να σκέφτεστε τη βαθιά ύφεση που πλήττει τον πλανήτη, τα πακέτα διάσωσης τρισεκατομμυρίων δολαρίων και τις χαμένες θέσεις εργασίας που συνεχώς αυξάνονται. Αντιθέτως, αναλογιστείτε την προοπτική μιας μελλοντικής αναιμικής ανάπτυξης σε συνδυασμό με μία εξαιρετικά χαμηλή παραγωγικότητα, αυξανόμενες δημόσιες δαπάνες και ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό. Αυτά είναι τα προβλήματα που αναμένεται ν’ αντιμετωπίσουν οι γηράσκουσες κοινωνίες μας στο μέλλον. Εάν σας ακούγονται λίγα ή σας φαίνονται ήσσονος σημασίας ζητήματα, σκεφτείτε το ξανά.

Όταν, πριν από έναν ακριβώς μήνα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προσπάθησε να υπολογίσει τις συνέπειες της διεθνούς οικονομικής κρίσης, βρήκε ότι το οικονομικό της κόστος είναι τεράστιο. Οι δημοσιονομικές θέσεις των G20 είναι πολύ πιθανό να επιδεινωθούν κατά 8 ποσοστιαίες μονάδες εντός του 2009. Εκτιμώντας, όμως, το συνολικό οικονομικό βάρος της γήρανσης του πληθυσμού το 2050, διαπίστωσε ότι «για τις ανεπτυγμένες χώρες το δημοσιονομικό βάρος της κρίσης ανέρχεται σε μόλις 10% του συνόλου των δαπανών που απαιτούνται λόγω της σταδιακής γήρανσης των κοινωνιών τους». Το υπόλοιπο 90% αφορά σε επιπρόσθετες δαπάνες για συντάξεις, υγεία και φροντίδα των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας.

Ο πληθυσμός των πλούσιων χωρών του πλανήτη γερνάει με εξαιρετικά ταχύ ρυθμό. Οι φτωχοί ακολουθούν κατά πόδας. Βρίσκονται μόλις μερικές δεκαετίες πίσω. Σύμφωνα με τη διετή Έκθεση Δημογραφικών Εκτιμήσεων που εκδίδει ο ΟΗΕ, το 2050 η μέση ηλικία όλων των χωρών του πλανήτη αναμένεται να ανέλθει από τα 29 στα 38 έτη. Σήμερα, μόλις το 11% από τα 6,9 εκατομμύρια κατοίκων του πλανήτη, υπερβαίνουν σε ηλικία τα 60 έτη. Σύμφωνα με τη βασική εκτίμηση του ΟΗΕ, μέχρι το 2050 το ποσοστό αυτό θα έχει φτάσει στο 22% (σε ένα συνολικό πληθυσμό 9 δισεκατομμυρίων) και στις ανεπτυγμένες χώρες το 33% (βλ. Πίνακα 2). Για να το πούμε πιο απλά, στον ανεπτυγμένο κόσμο το 2050 ένας στους τρεις θα είναι συνταξιούχος. Σχεδόν ένας στους δέκα θα είναι ηλικίας άνω των 80 ετών.


Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μία σταδιακή, πλην όμως ασταμάτητη εξέλιξη, η οποία εν καιρώ θα έχει τεράστιες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις. Μέχρι στιγμής, είναι ελάχιστες οι χώρες οι οποίες διαθέτουν ήδη μεγάλους πληθυσμούς ηλικιωμένων και οι οποίες άρχισαν να αντιλαμβάνονται τις συνέπειες της πληθυσμιακής γήρανσης. Στις περισσότερες περιπτώσεις το εργατικό δυναμικό μόλις πρόσφατα ξεκίνησε να συρρικνώνεται και ο αριθμός των ηλικιωμένων να αυξάνεται. Μέχρι το 2020, όμως, η γήρανση θα είναι ορατή δια γυμνού οφθαλμού. Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει διέξοδος. Διατηρώντας μια μικρή επιφύλαξη στην περίπτωση που συμβεί κάποια τεράστια φυσική ή ανθρώπινη καταστροφή, οι δημογραφικές αλλαγές είναι πολύ πιο βέβαιο ότι θα συμβούν σε σύγκριση με άλλες μακροπρόθεσμες προβλέψεις, όπως για παράδειγμα η κλιματική αλλαγή. Κάθε ένας από τους 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους άνω των 60 το 2050 έχει ήδη γεννηθεί.

Τα αίτια της πληθυσμιακής γήρανσης

Τι είναι αυτό που προκαλεί την πληθυσμιακή γήρανση; Δύο μακροχρόνια αίτια καθώς και η προσωρινή επίδραση της πληθυσμιακής έκρηξης του babyboom θα συνεχίσουν να εμφανίζονται ως κυρίαρχες τάσεις στα στατιστικά σχεδιαγράμματα για τις επόμενες δύο δεκαετίες.

Το πρώτο μεγάλο αίτιο αφορά στο γεγονός ότι οι άνθρωποι ζουν περισσότερο. Η τάση αυτή ξεκίνησε με τη βιομηχανική επανάσταση και κατέστη η νέα δημογραφική πραγματικότητα. Το 1900 το μέσο προσδόκιμο ζωής στον πλανήτη ήταν τα 30 έτη και στις ανεπτυγμένες χώρες λίγο κάτω από τα 50. Σήμερα είναι 67 και 78 έτη αντίστοιχα και ακόμα αυξάνονται. Σε πείσμα της όλης συζήτησης για την επερχόμενη «κρίση γήρανσης των πληθυσμών», η συγκεκριμένη εξέλιξη είναι σίγουρα κάτι για το οποίο πρέπει να αισθανόμαστε ευγνώμονες. Ειδικά σήμερα που οι ηλικιωμένοι παραμένουν υγιείς, σε καλή κατάσταση και δραστήριοι για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με το πολύ πρόσφατο παρελθόν.

Το δεύτερο και πολύ πιο σημαντικό αίτιο της διαδικασίας πληθυσμιακής γήρανσης είναι το γεγονός ότι οι σημερινοί άνθρωποι γεννάνε πολύ λιγότερο με αποτέλεσμα οι νεότερες ηλικιακές ομάδες να είναι πολύ μικρές σε μέγεθος για να μπορέσουν να εξισορροπήσουν το αυξανόμενο αριθμό των ηλικιωμένων. Η συγκεκριμένη δημογραφική τάση προέκυψε πιο αργά συγκριτικά με την τάση για μακροζωία, πρώτα στις ανεπτυγμένες χώρες και πλέον αφορά και στις φτωχότερες χώρες. Στις αρχές της δεκαετίας του ‘70 οι γυναίκες ανά τον πλανήτη γεννούσαν μέσο όρο 4,3 παιδιά η κάθε μία. Ο σημερινός παγκόσμιος μέσος όρος είναι 2,6, με τις ανεπτυγμένες να βρίσκονται στο 1,6. Ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι μέχρι το 2050 ο μέσος όρος γεννητικότητας του πλανήτη θα έχει πέσει σε μόλις δύο παιδιά με αποτέλεσμα στα μέσα του αιώνα ο πληθυσμός της γης να ξεκινήσει σταδιακά να αποκλιμακώνεται. Σε ορισμένες χώρες παρατηρείται ήδη συρρίκνωση του πληθυσμού. Ανάλογα με την άποψη που έχει ο καθένας αυτό μπορεί να αποτελεί μια θετική ή αρνητική εξέλιξη, σε κάθε περίπτωση, όμως, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο.

Σ’ αυτό το σημείο πρέπει να σημειωθεί ότι η προσωρινή πληθυσμιακή έκρηξη του baby boom, η οποία συνέβη στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, διόγκωσε τις συνέπειες της χαμηλής γεννητικότητας και της υψηλής μακροζωίας. Η περίοδος της μεταπολεμικής πληθυσμιακής έκρηξης διαφέρει από χώρα σε χώρα ωστόσο στις ΗΠΑ, όπου η συγκεκριμένη δημογραφική εξέλιξη υπήρξε πιο ισχυρή, υπολογίζεται ότι καλύπτει τα πρώτα είκοσι χρόνια μετά το 1945. Κατά την περίοδο αυτή γεννήθηκαν περίπου 80 εκατομμύρια Αμερικανοί. Οι πρώτοι έχουν ήδη βγει στη σύνταξη. Για τα επόμενα είκοσι χρόνια οι babyboomers θα διογκώσουν τον αριθμό των συνταξιούχων, εξέλιξη η οποία θα οδηγήσει σε μείωση του εργατικού δυναμικού παντού στον ανεπτυγμένο κόσμο.

Ως συνήθως, ο στατιστικοί μέσοι όροι κρύβουν πολλές φορές ορισμένες αξιοσημείωτες διαφορές οι οποίες υπάρχουν ανάμεσα στα κράτη. Στις πιο πλούσιες χώρες της Ασίας, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Ταϊβάν οι πληθυσμοί είναι ήδη γερασμένοι και θα συνεχίσουν να γερνάνε με αμείωτη ταχύτητα. Η Ευρώπη χωρίζεται σε διάφορες κατηγορίες. Η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία, για παράδειγμα, διαθέτουν μικρά οικογενειακά μεγέθη και γερνάνε με γρήγορους ρυθμούς. Αντιθέτως, η Γαλλία, η Βρετανία και οι περισσότερες Σκανδιναβικές χώρες έχουν περισσότερα παιδιά. Στην Ανατολική Ευρώπη και ειδικά τη Ρωσία, ο ρυθμός γεννήσεων είναι πολύ χαμηλός, όμως ταυτόχρονα και το προσδόκιμο ζωής έχει πέσει πολύ. Η Αμερική, χάρη στη σταθερή γεννητικότητα και την υψηλή μετανάστευση, αναμένεται να είναι ακόμα σχετικά νέα μέχρι τα μέσα του 21ου αιώνα.

Οι περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες δε χρειάζεται ν’ ανησυχούν για την πληθυσμιακή γήρανση. Τουλάχιστον, όχι ακόμα. Παρά το γεγονός ότι οι γεννήσεις έχουν πέσει κατά πολύ, οι πληθυσμοί είναι ακόμα νέοι και θα παραμείνουν έτσι για μερικές ακόμα δεκαετίες, παρά το γεγονός ότι σε ορισμένες περιοχές το AIDS έχει οδηγήσει στο θάνατο πολλούς οικονομικά ενεργούς ενεργούς ενήλικες. Μακροπρόθεσμα όμως εκτιμάται ότι οι ίδιοι παράγοντες –λιγότερες γεννήσεις και μακροζωία- θα οδηγήσουν και τις αναπτυσσόμενες χώρες στο δρόμο της πληθυσμιακής γήρανσης. Ήδη έχουν 490 εκατομμύρια κατοίκους άνω των 60, αριθμός ο οποίος αναμένεται να τριπλασιαστεί μέχρι το 2050. Δεδομένου ότι οι περισσότερες φτωχές χώρες δε διαθέτουν κράτος πρόνοιας και κανενός είδους κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας, θα είναι πολύ δύσκολο να διαχειριστούν αυτά τα μεγέθη.

Η μοναδική από τις αναπτυσσόμενες χώρες που γερνάει γρήγορα είναι η Κίνα. Κυρίως, επειδή τα τελευταία τριάντα χρόνια διατήρησε σφιχτούς περιορισμούς στην αύξηση του πληθυσμού της. Μπορεί να μην κατάφερε να πραγματοποιήσει πλήρως την «πολιτική του ενός παιδιού», όπως είθισται να αποκαλείται - ο μέσος όρος παιδιών ανά γυναίκα στην Κίνα είναι κοντά στο δύο-, όμως οι συγκεκριμένοι περιορισμοί υπήρξαν εξαιρετικά αποτελεσματικοί στο να σταθεροποιηθεί συνολικά ο ρυθμός αύξησης του πληθυσμού. Ως αποτέλεσμα ο πληθυσμός της Κίνας θα φτάσει τα 1,46 δισεκατομμύρια το 2030 και έκτοτε θα αρχίσει να αποκλιμακώνεται σταδιακά. Το πρόβλημα με την Κίνα είναι ότι παρά την κολοσσιαία ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών, απέχει πολύ από το να θεωρείται πλούσια, πράγμα που σημαίνει ότι θα έχει πρόβλημα να απορροφήσει το κόστος που προκαλεί η ραγδαία πληθυσμιακή γήρανση.

Λιγότερα χέρια, σκληρότερη δουλειά

Σύμφωνα με τη μακροοικονομική θεωρία οι χώρες που αντιμετωπίζουν έντονα το φαινόμενο της πληθυσμιακής γήρανσης έχουν αυξημένες πιθανότητες να μπουν σε τροχιά αναιμικής ανάπτυξης σε σύγκριση με άλλες, στην πληθυσμιακή σύνθεση των οποίων κυριαρχούν οι νέοι. Όσο όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι συνταξιοδοτούνται και όλο και λιγότεροι νέοι τους αντικαθιστούν, το εργατικό δυναμικό συρρικνώνεται. Ως αποτέλεσμα, η παραγωγή μειώνεται, εκτός και αν αυξηθεί η παραγωγικότητα με πολύ ταχύτερο ρυθμό. Όμως, αν σκεφτεί κανείς ότι οι εργαζόμενοι στο μέλλον θα είναι κατά μέσο όρο μεγαλύτερης ηλικίας, ίσως πρέπει να περιμένουμε ότι θα είναι και λιγότερο παραγωγικοί.

Στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες, ο λόγος εργαζόμενων-συνταξιούχων θα επιδεινωθεί δραματικά εις βάρος των εργαζόμενων μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες. Στην Ιαπωνία για παράδειγμα, η οποία αυτή τη στιγμή διαθέτει 3 εργαζόμενους για κάθε συνταξιούχο –ήδη ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά παγκοσμίως- ο λόγος θα υποδιπλασιαστεί μέχρι το 2050. Πολλοί ισχυρίζονται ότι αυτό δεν είναι πρόβλημα μια και θα είναι λιγότερα τα παιδιά που θέλουν φροντίδα. Η αλήθεια όμως είναι ότι τα παιδιά κοστίζουν λιγότερο από τους ηλικιωμένους και το συνολικό οικονομικό βάρος για την κοινωνία θα είναι μεγαλύτερο σε σχέση με σήμερα. Υπ’ αυτές τις συνθήκες ο ΟΟΣΑ υπολόγισε ότι στις επόμενες τρεις δεκαετίες η μείωση του εργατικού δυναμικού που αφορά αποκλειστικά στη διαδικασία της πληθυσμιακής γήρανσης δυνητικά θα μπορούσε να περιορίσει την ανάπτυξη των κρατών μελών του κατά ένα τρίτο σε σύγκριση με τις προηγούμενες τρεις δεκαετίες.

Η πληθυσμιακή γήρανση θα επηρεάσει επίσης τις χρηματοοικονομικές αγορές. Σύμφωνα με την "υπόθεση κύκλου ζωής για την αποταμίευση " (life cycle savings theory), που ανέπτυξαν οι Franco Modigliani και Richard Brumberg (1950), οι άνθρωποι προσπαθούν να εξομαλύνουν την κατανάλωση στη διάρκεια της ζωής τους, ξοδεύοντας περισσότερο όταν είναι νέοι και ηλικιωμένοι και αποταμιεύοντας περισσότερο στις μέσες ηλικίες. Ως εκ τούτου, όσο οι πληθυσμοί γερνάνε, η συνολική αποταμίευση στην οικονομία μειώνεται, με τα πάσης φύσεως περιουσιακά στοιχεία να ρευστοποιούνται. Το γεγονός αυτό έχει κάνει πολλούς να ανησυχούν για το ενδεχόμενο κατάρρευσης των τιμών των πάσης φύσεως assets, δεδομένου ότι πολλοί ίσως σπεύσουν να προβούν σε μαζικές πωλήσεις. Όμως, μια σειρά επιστημονικών ερευνών έχει δείξει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να στηρίζουν το σενάριο αυτό. Τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας στις ΗΠΑ πράγματι αποταμιεύουν λιγότερο, όμως στο σύνολό τους όχι πολύ λιγότερο από τους μεσήλικες.

Ο James Poterba, καθηγητής Οικονομίας στο ΜΙΤ, ισχυρίζεται ότι υπάρχουν τρία είδη νοικοκυριών με συνταξιούχους στις ΗΠΑ: α) τα πιο φτωχά, περίπου το ένα τέταρτο του συνόλου, τα οποία θα διατηρήσουν το επίπεδο διαβίωσής τους με τη βοήθεια της Social Security και της Medicare ακόμα και αν έχουν λιγότερες αποταμιεύσεις, β) το πλουσιότερο 10-15% το οποίο έχει σημαντικά περιουσιακά στοιχεία και πλούτο και κατά πάσα πιθανότητα δε θα χρειαστεί να προβεί σε ρευστοποιήσεις περιουσιακών στοιχείων, γ) η μεγάλη πλειοψηφία των μεσαίων στρωμάτων η οποία είναι υποχρεωμένη να βασιστεί στις δικές της δυνάμεις για να διατηρήσει το βιοτικό της επίπεδο, γεγονός που σημαίνει ότι πρέπει να βασιστεί στις δικές της πενιχρές πολύ συχνά αποταμιεύσεις.

Για τα δημόσια οικονομικά, η πληθυσμιακή γήρανση αποτελεί τεράστιο πονοκέφαλο. Σε χώρες όπου οι δημόσιες συντάξεις αποτελούν τη βασική πηγή εισοδήματος για τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, είναι δεδομένο ότι αυτές θα απαιτήσουν μεγαλύτερο ποσοστό του κρατικού προϋπολογισμού ή θα πρέπει να γίνουν λιγότερο γενναιόδωρες, εξέλιξη βέβαια που θα συναντήσει μεγάλη κοινωνική και πολιτική αντίσταση - οι ηλικιωμένοι άλλωστε έχουν την τάση να προσέρχονται μαζικά στις κάλπες σε αντίθεση με τους νέους οι οποίοι είθισται να απέχουν. Οι δαπάνες για την υγεία επίσης, οι οποίες στις περισσότερες χώρες έχουν ήδη εκτοξευτεί σε δυσθεώρητα ύψη, είναι πολύ πιθανό να αυξηθούν με ακόμα πιο γρήγορους ρυθμούς όσο οι ασθενείς μεγαλώνουν σε ηλικία. Δεδομένου ότι αναμένεται να υπάρξει μια τεράστια αύξηση των ατόμων ηλικίας άνω των 80, είναι βέβαιο ότι θα απαιτηθούν περισσότεροι πόροι, και πολύ σκέψη, ώστε να μπορέσουν οι κοινωνίες μας να παράσχουν μακροχρόνια φροντίδα σε όσους την έχουν ανάγκη.

Τι μπορεί να γίνει; Σύμφωνα με το ΔΝΤ οι δημοσιονομικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης καθιστούν ακόμα πιο αναγκαία τη μεταρρύθμιση των συστημάτων συντάξεων και υγείας. Οι κάτοικοι των πιο πλούσιων χωρών πρέπει να αποθαρρυνθούν από την ιδέα ότι οι κρατικές συντάξεις θα γίνονται όλο και πιο γενναιόδωρες με την πάροδο του χρόνου και η κρατικά παρεχόμενη υγεία περισσότερο περιεκτική. Δεδομένου ότι όλοι ζουν περισσότερο, στην πλειονότητά τους σε καλή κατάσταση υγείας, θα πρέπει να αποδεχτούν να δουλεύουν και περισσότερο, και οι συντάξεις τους να είναι μικρότερες.

Τίθεται τελικά ένα ερώτημα: η κρίση θα ενθαρρύνει τις όποιες αλλαγές ή θα τις καταστήσει πιο δύσκολες; Όσοι αισθάνονται μη προνομιούχοι, πολύ φυσιολογικά θα σκεφτούν ότι η κυβέρνηση οφείλει να πράξει περισσότερα για την ευημερία τους και όχι λιγότερα. Από την άλλη μεριά πολλοί ισχυρίζονται ότι μια και τα πάντα βρίσκονται υπό αναθεώρηση, οι όποιες αλλαγές ίσως είναι πολύ πιο εύκολο να προωθηθούν. Αναφέρονται δε τακτικά σε μία φράση του Ομπάμα «ποτέ μην αφήνεις μια καλή κρίση να πάει χαμένη».

IB: Πιάσαμε χρυσάφι και το κάναμε κάρβουνο

Της G700
Δημοσιεύτηκε στο Newstime

Το Διεθνές Απολυτήριο (International Baccalaureate) είναι αναμφισβήτητα ένα από τα καλύτερα συστήματα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στον κόσμο. Ο διετής κολεγιακός χαρακτήρας των σπουδών, η ποιότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού και οι καλές υποδομές των σχολείων, ο διεθνής του προσανατολισμός, η έμφαση στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και η διδασκαλία των γνωστικών αντικειμένων ως ξεχωριστών επιστημονικών πεδίων όπου σημασία δίνεται στη μεθοδολογία απόκτησης της γνώσης και όχι στην παπαγαλία κονσερβοποιημένων διδακτικών συγγραμμάτων, αποδεικνύουν περίτρανα ότι πρόκειται για ένα ξεχωριστό Λύκειο - πρότυπο. Τα καλύτερα πανεπιστήμια στον πλανήτη πιστοποιούν του λόγου το αληθές, αποδεχόμενα κάθε χρόνο στις τάξεις τους πλήθος αποφοίτων του IB. Εμείς σαν G700 έχουμε προτείνει στο παρελθόν τη μεταρρύθμιση του ελληνικού Λυκείου στα πρότυπα του Διεθνούς Απολυτηρίου.

Κι όμως, ένας Έλληνας απατεώνας κατάφερε να ξεφτιλίσει ένα θεσμό που λειτουργεί επιτυχώς χωρίς προβλήματα εδώ και σαράντα ολόκληρα χρόνια. Ένα θεσμό στα προγράμματά του οποίου έχουν ενταχθεί 2.703 σχολεία (11 στην Ελλάδα) από 138 χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο και τα παρακολουθούν 738.000 μαθητές. Σύμφωνα με όσα μαθαίνουμε παρακολουθώντας τα Μέσα, πρόκειται για έναν πρώην καθηγητή (στέλεχος;) ιδιωτικού εκπαιδευτηρίου στην περιοχή της Αττικής, που είχε κάποιου είδους «σχέση» με την έδρα του διεθνούς μη κερδοσκοπικού οργανισμού (Ιnternational Βaccalaureate Οrganization- ΙΒΟ) Ι.Β.Ο. στη Γενεύη. Ο εν λόγω «κύριος» πούλαγε ουσιαστικά τα θέματα στους μαθητές του επίμαχου σχολείου. Μάλιστα, άκουσον - άκουσον, λέγεται ότι υπήρχε και φροντιστήριο το οποίο είχε πάρει τα θέματα και έκανε σχετική προετοιμασία πάνω σ’ αυτά, φυσικά με το αζημίωτο. Όταν η απάτη αποκαλύφθηκε, ο IBO ενημέρωσε τους ιδιοκτήτες των ελληνικών ιδιωτικών σχολείων ότι τα αποτελέσματα που αφορούν τη χώρα μας προς το παρόν «παγώνουν» για λόγους ασφαλείας.

Βρισκόμαστε εδώ αντιμέτωποι με τρία πράγματα. Καταρχάς, και πάνω απ’ όλα, το κακώς εννοούμενο ελληνικό «δαιμόνιο». Το συνδυασμό πονηριάς, θράσους, φιλαργυρίας και υπέρμετρης φιλοδοξίας, προσωποποιημένου σε έναν άνθρωπο που βρήκε την τρύπα στο σύστημα και την εκμεταλλεύτηκε για ίδιον όφελος. Δεύτερον, την πίεση που αναπτύσσεται στους κόλπους μιας νεοελληνικής ελίτ, στην πλειονότητά της νεοπλουτίστικης, για ένταξη των παιδιών ακόμα και των ανεπρόκοπων, στα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου εδώ και τώρα. Με όποιο τίμημα και ανεξάρτητα από τις δυνατότητες του κάθε μαθητή. Τρίτον, δεδομένου ότι παρόμοια διαρροή θεμάτων υπήρξε στο παρελθόν στο Μεξικό με αποτέλεσμα την ακύρωση των εξετάσεων εκείνης της χρονιάς σε όλη τη χώρα, είναι προφανές ότι τρύπες στο σύστημα της κατανομής των θεμάτων υπάρχουν. Έτσι, κάποιοι επιτήδειοι, ως άλλοι Μέιντοφ, βρίσκουν τη δυνατότητα να τις εκμεταλλευτούν.

Υπό τη σκιά αυτού του σκανδάλου, το οποίο μας έκανε ρόμπα διεθνώς, ο Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Ελλάδος (ΟΙΕΛΕ) κ. Μιχ.Κουρουτός δήλωσε ότι «η εκχώρηση του δικαιώματος της εκπαίδευσης σε ιδιώτες συνιστά μια ιδιαίτερα ευαίσθητη υπόθεση η οποία δυστυχώς δεν έχει γίνει κατανοητή από πολλούς, με συνέπεια να αποτελεί για την ελληνική κοινωνία τραυματική εμπειρία». Η άποψη αυτή μας βρίσκει απόλυτα σύμφωνους.

Όμως, κι επειδή πολλοί θα σπεύσουν με περισσή εμπάθεια και χαιρεκακία να τσουβαλιάσουν το ΙΒ με το γενικότερο τοπίο και τις παθογένειες της ιδιωτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, ζητώντας σε πολλές περιπτώσεις μεγαλύτερο έλεγχο από το ελληνικό κράτος, καλό είναι να στρέψουν τα βέλη τους εκεί όπου πράγματι υπάρχει σοβαρό διαχρονικό πρόβλημα ουσιαστικού ελέγχου και ασυδοσίας, αλλά και μεγάλο έλλειμμα ποιότητας. Στα διάφορα δηλαδή εκπαιδευτήρια της πλάκας, αλλά και τη δημόσια εκπαίδευση η οποία φυτοζωεί και στην οποία οι περισσότεροι εξ’ αυτών που σήμερα έμειναν με το στόμα ανοιχτό δεν θα έστελναν το παιδί τους ούτε μία μέρα.

Στην Ελλάδα υπάρχουν μερικά από τα καλύτερα ΙΒ πανευρωπαϊκά, γεγονός που αποδεικνύεται τόσο από τις σχολικές επιδόσεις στις ετήσιες πλανητικές εξετάσεις που διοργανώνονται κάθε χρόνο τέλη Μαΐου, όσο και από την εισαγωγή πολλών μαθητών σε μερικά από τα καλύτερα πανεπιστήμια του πλανήτη, αλλά και η μετέπειτα πορεία τους σ’ αυτά.

Κάτω τα χέρια από το ΙΒ λοιπόν. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι να αφεθεί ο ΙΒΟ να κάνει τη δουλειά του, όπως πολύ καλά γνωρίζει. Μακάρι να βρεθεί φόρμουλα, ώστε η πλειονότητα των σχολείων που δε συμμετείχαν στην κομπίνα του Έλληνα Μέιντοφ να βαθμολογηθούν κανονικά και οι μαθητές τους να προχωρήσουν απρόσκοπτα στα πανεπιστήμια στα οποία έχουν κάνει αιτήσεις και από τα οποία έχουν πάρει προσφορές. Ομολογουμένως ένα μάλλον μη ρεαλιστικό σενάριο, δεδομένου ότι o ΙΒΟ δύσκολα θα επιτρέψει να κηλιδωθεί η αξιοπιστία του στην παγκόσμια εκπαιδευτική κοινότητα και ίσως εμμείνει στην ακύρωση όλων των εξετάσεων στην Ελλάδα. Δυστυχώς, καταφέραμε για μία ακόμη φορά να τα κάνουμε θάλασσα. Πιάσαμε χρυσάφι και το κάναμε κάρβουνο.

Διαρθρωτικές αλλαγές της πλάκας. Αφήστε του νέους να κουρεύονται.

Παρακολουθώντας τις διαφημίσεις για την αντικατάσταση παλιών κλιματιστικών με επιδότηση από το ΕΣΠΑ, και συνδυάζοντάς την εικόνα αυτού του δήθεν φιλολαϊκού μέτρου με τις προθέσεις της κυβέρνησης για «διαρθρωτικές» αλλαγές το Φθινόπωρο, στην πραγματικότητα ψιλοπαρεμβάσεις εισπρακτικού χαρακτήρα στο ασφαλιστικό, τους μισθούς και την εργασία οι οποίες θα πλήξουν τους νέους, δεν μπορέσαμε παρά να αναρωτηθούμε, αν όλα αυτά τα χρόνια έχει γίνει κάτι που να ευνοεί τη γενιά των 700 ευρώ στην Ελλάδα, αν υπάρχει καν πρόθεση να γίνει κάτι στο μέλλον ή αν απλώς το πολιτικό σύστημα κι εν προκειμένω η κυβέρνηση ψαρεύει ψηφοφόρους στα θολά νερά της εκάστοτε πολιτικής μόδας.

Δε χρειάζεται δεύτερη σκέψη. Όχι μόνο δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα, όχι μόνο πρόθεση να γίνει κάτι δεν υπάρχει, αλλά αντιθέτως λαμβάνονται όλα εκείνα τα μέτρα που καθιστούν τη νέα γενιά «γενιά-Ιφιγένεια». Με τους νέους να θυσιάζονται στο βωμό της προσωρινής επιβίωσης του υπάρχοντος μεταπολιτευτικού οικονομικού status quo. Πέρυσι, ζήσαμε τη φορολόγηση του ελεύθερου επαγγελματία, στην πλειονότητα των περιπτώσεων του μισθωτού με το μπλοκάκι, με την κατάργηση του αφορολόγητου ορίου των 10,500 ευρώ. Λες κι από εκεί θα βρίσκονταν τα φορολογικά έσοδα τα οποία σημειωτέον υπολείπονται 9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Τώρα μας προϊδεάζουν για επιδείνωση του μισθολογικού καθεστώτος των νεοεισερχόμενων στο δημόσιο με μείωση του βασικού μισθού καθώς και νέα επιδείνωση των όρων ασφάλισης με αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης και κατάργηση, σκανδαλωδών ομολογουμένως, ρυθμίσεων αλλά μόνο για όσους πρωτάρηδες εισέρχονται στο σύστημα. Ταυτόχρονα, διάφορες γελοιότητες, όπως η μείωση του φόρου ταξινόμησης στα ΙΧ, βαφτίστηκαν πριν από μερικούς μήνες μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης δια της τόνωσης της κατανάλωσης και του εμπορίου, ενώ η αντικατάσταση του κλιματιστικού με επιδότηση του δημοσίου ανάγεται σε μείζον μέτρο προώθησης της πράσινης ανάπτυξης.

Διαρθρωτικές αλλαγές της πλάκας. Πλήρης αδιαφορία για τη γενιά των 700 ευρώ.

Μέχρι στιγμής, λέξη δεν έχει ακουστεί για την ουσία των μεγάλων διαρθρωτικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια η ελληνική οικονομία. Προβλήματα, η διαιώνιση των οποίων διογκώνει την κοινωνική αδικία και αυξάνει τη γενεακή ανισότητα στο μέγιστο βαθμό, δημιουργώντας το φαινόμενο της γενιάς των 700 ευρώ. Ποια είναι αυτά; Η πλήρης απαξίωση της εργασίας με το ποσοστό του ΑΕΠ που αναλογεί σε εισόδημα από μισθούς να έχει πέσει στο 35%. Το δημοσιονομικό που καίει τόσο στο σκέλος των εσόδων όσο και των μεσομακροπρόθεσμων δαπανών, καθιστώντας την Ελλάδα τεχνικά χρεοκοπημένη χώρα, η οποία για να σωθεί θυσιάζει τα παιδιά της στέλνοντας τη λυπητερή στο μέλλον. Το ασφαλιστικό σύστημα που αν δεν αλλάξει ριζικά θα βουλιάξει, παρασύροντας τους νέους και τις μελλοντικές γενιές στον πάτο του πηγαδιού.

Ψελλίζονται μόνο κάτι μισόλογα για δήθεν «διαρθρωτικές» αλλαγές σαν αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω. Ας μην κοροϊδευόμαστε, η κατάργηση των Βαρέων και Ανθυγιεινών για όλους τους νέους ασφαλισμένους σε ορισμένες μόνο επαγγελματικές κατηγορίες, όπως ακούγεται, δεν είναι δυνατόν να θεωρείται παρέμβαση μείζονος σημασίας που θα αλαφρύνει το σύστημα από τα βάρη. Το αναλογιστικό έλλειμμα ολόκληρου του Συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης (ΣΚΑ) μόνο για τον κλάδο κύριας σύνταξης, εκτιμάται ότι ανέρχεται στα 337 δις ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 153% του ελληνικού ΑΕΠ.

Απαιτούνται πολιτικές ρηξικέλευθες που αντιμετωπίζουν συνολικά τις μεγάλες προκλήσεις που μας θέτουν η γήρανση του πληθυσμού, το οικολογικό ζήτημα, η κοινωνία της υπερκατανάλωσης και η απαξίωση των συλλογικών αγαθών. Δυστυχώς, τέτοιες προσεγγίσεις, όπως για παράδειγμα η μετάβαση σε ένα μεικτό σύστημα συντάξεων, απορρίπτονται είτε ως ακατόρθωτες είτε ως ανούσιες ή ως ήσσονος σημασίας προτεραιότητες με τη γνωστή μάλιστα αλαζονική υπεροψία που χαρακτηρίζει την εκάστοτε εξουσία.

Είναι τραγικό. Ζούμε αυτή τη στιγμή μια πρωτοφανή πλανητική οικονομική κρίση, η οποία έχει επηρεάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό και την Ελλάδα. Έχουμε μπροστά μας μια τεράστια ευκαιρία να αναδιοργανώσουμε πλήρως τις οικονομικές μας δομές. Να μετατρέψουμε έτσι τη γενιά των 700 ευρώ από ένα συνοθύλευμα αποθαρρυμένων εργατών γνώσης και ανυπόμονων παρασιτικών καταναλωτών σε φιλόδοξους δημιουργούς του μέλλοντος τους. Θα την κλωτσήσουμε;

Αποπληθωρισμός ante portas

Για πρώτη φορά στην ιστορία ο πληθωρισμός της ευρωζώνης πέρασε σε αρνητικό πρόσημο. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat) οι τιμές καταναλωτή τον περασμένο μήνα ήταν 0,1% χαμηλότερες από τον Ιούνιο του 2008.

Το φαινόμενο δεν είναι ευρωπαϊκό. Και στις ΗΠΑ οι τιμές καταναλωτή βούτηξαν κατά 1,3% επί ετήσιας βάσης τον Μάιο, με συνέπεια το κόστος διαβίωσης να πέσει τους τελευταίους 12 μήνες στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1950.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες, και δεδομένου του κύματος ακρίβειας που πλήττει την ελληνική αγορά εδώ και 7 περίπου χρόνια, ειδικά οι νέοι της γενιάς των 700 ευρώ και οι εργαζόμενοι με χαμηλά εισοδήματα θα έπρεπε να πανηγυρίζουν. Ή μήπως όχι;

Καταρχάς, σε ό,τι αφορά την Ελλάδα όλοι ξέρουμε ότι οι τιμές σε μια σειρά βασικών προϊόντων και υπηρεσιών βρίσκονται ακόμα σε πολύ υψηλά επίπεδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύει ο ΟΟΣΑ μαζί με τη Eurostat έχουμε το 4ο ακριβότερο καλάθι τροφίμων στην ΕΕ, ενώ η τιμή της βενζίνης παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα κυρίως λόγω των διαχρονικά πολύ υψηλών τιμών διυλιστηρίου σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Ταυτόχρονα ο δομικός πληθωρισμός, εξακολουθεί να επιβαρύνεται από τις αυξήσεις των τιμών των μη εμπορεύσιμων προϊόντων, δηλαδή των εγχώριων αγαθών και υπηρεσιών που δεν αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό από το εξωτερικό, όπως: νοσοκομειακή περίθαλψη (5,0%), οικιακές υπηρεσίες (2,9%), υγεία (2,9%), σερβιριζόμενα είδη (2,4%), δίδακτρα (4,7%), αστικές συγκοινωνίες (8.0%), άλλες υπηρεσίες (2,9%), ηλεκτρικό ρεύμα (6,5%), ενοίκια κατοικιών (3,8%) (Οικονομικό Δελτίο Alpha Bank 10-6-2009).

Υπ’ αυτές τις συνθήκες, ειδικά στην Ελλάδα της γενικευμένης ακρίβειας και έπειτα από μία ξέφρενη επταετή ανοδική πορεία του πληθωρισμού, δεν μπορεί παρά να επιθυμούμε διακαώς τη μείωση των τιμών και να θεωρούμε θετικό το γεγονός ότι ο δείκτης τιμών καταναλωτή βρίσκεται κοντά στο μηδέν, καθώς και το ότι ο δομικός πληθωρισμός που σήμερα βρίσκεται στο 2% έχει πτωτική πορεία. Θέλουμε δε να πιστεύουμε ότι αργά ή γρήγορα το παράλογο επίπεδο των ελληνικών τιμών θα πέσει σε ακόμα πιο λογικά επίπεδα.

Ωστόσο, ο λόγος για τον οποίο θα έπρεπε να ανησυχούν οι χώρες της ευρωζώνης είναι άλλος. Και όχι η μείωση στις τιμές, η οποία στην τελική είναι καλοδεχούμενη από όλους τους πολίτες. Ο πραγματικός κίνδυνος που ελλοχεύει είναι να μπούμε σε μια παρατεταμένη περίοδο αποπληθωρισμού με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις οικονομίες των κρατών μελών της ΕΕ.

Πολλοί οικονομολόγοι φοβούνται ότι ο αρνητικός πληθωρισμός αποτελεί την απαρχή μιας περιόδου αποπληθωρισμού στην ευρωπαϊκή οικονομία, μιας παρατεταμένης δηλαδή καθίζησης τιμών και μισθών σε συνδυασμό με υψηλή ανεργία και οικονομική συρρίκνωση από την οποία δύσκολα θα μπορέσει να βγει.

Υπάρχει πληθώρα λόγων για να πιστεύει κάποιος ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα μεγάλο ξεφούσκωμα χωρίς τέλος στο σύνολο της οικονομίας. Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές η πτώση στις τιμές των βιομηχανικών αγαθών, η ραγδαία επιβράδυνση στις αυξήσεις των μισθών και η συνεχώς αυξανόμενη αχρησιμοποίητη παραγωγική ικανότητα στην οικονομία θα τροφοδοτήσουν ανάλογη πτώση του δομικού πληθωρισμού με αποτέλεσμα να αναμένουμε αρνητικό πληθωρισμό στο επόμενο εξάμηνο.

Το πρόβλημα κατά την ταπεινή μας άποψη είναι πολύ πιο βαθύ. Η καταναλωτική φούσκα, η οποία συνοδεύτηκε όλα αυτά τα χρόνια από μια φούσκα ιδιωτικού υπερδανεισμού και υποστηρίχτηκε από τα «έξυπνα» εργαλεία του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, σήμερα έχει σκάσει. Ως αποτέλεσμα, από οδηγός του άρματος της ανάπτυξης και κατά συνέπεια των τιμών, η κατανάλωση, και εν προκειμένω η απουσία της, έχει γίνει σήμερα παράγοντας που επιτείνει την ύφεση.

Η απλή μείωση του πληθωρισμού δεν θα οδηγήσει σε αύξηση της καταναλωτικής ζήτησης όπως πολλοί ευελπιστούν. Κι αυτό σε πείσμα των ενέσεων ρευστότητας, νομισματικών ή δημοσιονομικών, που ρίχνουν τα κράτη στην πραγματική οικονομία. Όπως επισημαίνει ο οικονομολόγος Andre Lara Resende, στο άρθρο του After the Crisis: Macro Imbalance, Credibility and Reserve Currency, ο λόγος γι’ αυτό είναι ότι το σύνολο της ιδιωτικής οικονομίας, τόσο οι επιχειρήσεις όσο και τα νοικοκυριά, είναι χρεωμένοι μέχρι το λαιμό.

Εάν ο πληθωρισμός θεωρείται πρόβλημα το οποίο γιγαντώνεται σε συνθήκες υπερβολικού δημόσιου χρέους, ο αποπληθωρισμός, τον οποίο πολλοί βλέπουν να έρχεται κατά πάνω μας, απορρέει σε μεγάλο βαθμό από την ιδιωτική υπερχρέωση της οικονομίας. Μέχρι να μειωθούν τα χρέη των ιδιωτών σε επίπεδα που θεωρούνται λογικά, οι δαπάνες επιχειρήσεων και νοικοκυριών θα παραμένουν εξαιρετικά χαμηλές επιτείνοντας έτσι το φαύλο κύκλο.

Έτσι, ό,τι χρήμα πέφτει από το κράτος και τις κεντρικές τράπεζες στην πραγματική οικονομία θα μπαίνει στην τσέπη με τη μορφή αποταμίευσης που σκοπό έχει στις περισσότερες περιπτώσεις να ελαφρύνει τους ιδιώτες από προηγούμενα ανοίγματα. Το γεγονός αυτό αποτελεί βούτυρο στο ψωμί του αποπληθωρισμού. Στο βαθμό που το υπερβολικό ιδιωτικό χρέος δεν μειώνεται και ο ιδιωτικός τομέας παραμένει στην κυριολεξία παραλυμένος από τα χρέη (βλ. για παράδειγμα πρόβλημα με μεταχρονολογημένες επιταγές στην Ελλάδα) η ανάκαμψη θα αργήσει να έρθει. Το μεγάλο ξεφούσκωμα επικρέμεται απειλητικά πάνω απ’ το κεφάλι μας. Το αν τελικά θα είναι εξυγιαντικό ή καταστροφικό μένει να φανεί.

Κάπνισμα STOP! Πλήρης απαγόρευση τώρα.

Της G700
Δημοσιεύτηκε στο Newstime

«Η Ελλάδα σβήνει το τσιγάρο». Αυτός είναι ο φιλόδοξος τίτλος της καμπάνιας του υπουργείου Υγείας για τα μέτρα περιορισμού του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. Βέβαια, η ίδια η καμπάνια εμφανίζεται αναμενόμενη, αδύναμη, χωρίς ουσιαστικές πληροφορίες και τελικά χωρίς ισχυρό μήνυμα.

Αλήθεια, υπήρξε πληροφόρηση για την πλήρη απαγόρευση του τσιγάρου στα ταξί, στα οποία οι οδηγοί τους κατά κανόνα καπνίζουν παρότι είναι το πιο ακριβό από τα «μέσα μαζικής μεταφοράς»;

Πέρα από την καμπάνια, η προετοιμασία της διοίκησης για την αυριανή εφαρμογή του νόμου χαρακτηρίζεται τραγελαφική. Οι καταστηματάρχες περιφέρονται μεταξύ δήμων και υπουργείου ψάχνοντας άδειες και αυτοκόλλητα, ενώ οι αιτήσεις υπαγωγής στην εξαίρεση των 70 τ.μ. παραμένουν ελάχιστες.

Ο συνδυασμός αυτός, της αδύναμης καμπάνιας και της απροετοίμαστης διοίκησης, κινδυνεύει να μετατρέψει την εφαρμογή του νόμου σε ανέκδοτο. Βέβαια, ο συγκεκριμένος νόμος έχει υποθηκευτεί από τη στιγμή της ψήφισής του. Οι ρυθμίσεις του είναι λεπτομερείς και γραφειοκρατικές και αναπαράγουν τη συνήθεια του δημοσίου για «διαδικασίες, εγκρίσεις και άδειες». Τελικά, καταλήγουν να αποδυναμώνουν το στόχο ενίσχυσης του αγαθού της δημόσιας υγείας.

Τι προβλέπει ο νόμος ακριβώς; Όποιος ιδιοκτήτης καταστήματος έως 70 τ.μ. επιθυμεί, μπορεί να χαρακτηρίζει το χώρο του «ως αποκλειστικά για καπνίζοντες», όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά. Πέρα από την ατυχή διατύπωση, ο νόμος εξουσιοδοτεί τους καταστηματάρχες να αποφασίζουν εκείνοι εάν επιτρέπεται ή όχι το κάπνισμα.

Και χρειαζόταν ολόκληρος νόμος για το αυτονόητο; Ήταν απαραίτητο να στηθεί ολόκληρη γραφειοκρατική διαδικασία με αιτήσεις, παράβολα, άδειες και αυτοκόλλητα για να καταλήξουμε εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε;

Ωστόσο, αυτός ακριβώς ο συμβολισμός της «νομοθετικής εξουσιοδότησης» των καταστηματαρχών να αποφασίζουν εκείνοι για την πολιτική υγείας σε αυτή τη χώρα, είναι αυτή που γελοιοποιεί την καμπάνια και τους στόχους της και δείχνει πόσο αδύναμη και απρόθυμη είναι η ηγεσία του υπουργείου. Επιπρόσθετα η ευρωπαϊκή εμπειρία ως προς τα καταστήματα άνω των 70 τ.μ. δείχνει ότι η συνύπαρξη χώρων καπνιζόντων και μη καπνιζόντων παραμένει στα χαρτιά και στην πράξη καταργείται. Άλλωστε, υποτίθεται ότι θεσμοθετήθηκε στην Ελλάδα από το 2002 με τα μέτρα Παπαδόπουλου.

Η υποτιθέμενη απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους, έφερε στην επικαιρότητα μία συζήτηση σχετικά με τα δικαιώματα των καπνιστών και την «καταδίωξή» τους από το δημόσιο χώρο. Υποστηρίζεται ότι με τους περιορισμούς πλήττεται το θεμελιώδες δικαίωμα των καπνιστών να εμφανίζονται και να υπάρχουν στο δημόσιο χώρο με τον τρόπο που εκείνοι επιλέγουν, δηλαδή καπνίζοντας.

Ως συνήθως, μέσα από τις υπερβολικές διατυπώσεις καλύπτεται η ακρίβεια και τελικά η αλήθεια. Διότι πρόκειται για τον περιορισμό -και όχι την κατάργηση- ενός δικαιώματος ενόψει της προστασίας του δημόσιου αγαθού της υγείας. Μέσα από το δημόσιο διάλογο και την πολιτική σύγκρουση προκύπτει η ιεράρχηση αξιών και προτεραιοτήτων, η οποία πιθανόν καταλήγει στη ρύθμιση και τον αναλογικό περιορισμό ορισμένων δικαιωμάτων ενόψει της ενίσχυσης των συλλογικών αγαθών. Αυτή είναι η μέθοδος της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου.

Θα ήταν λοιπόν καλύτερο να ξεπεράσει η κυβέρνηση την «κανονο-λαγνεία» που δέρνει διαχρονικά το πολιτικό σύστημα, και την πολιτική δειλία που αυτή υποκρύπτει, και να προχωρήσει σε απλά, στοχευμένα και αποτελεσματικά μέτρα. Δηλαδή, στην πλήρη απαγόρευση του καπνίσματος σε όλους τους δημόσιους χώρους.